Onkar Danke

सोशल मीडियावरील नियंत्रण : शेरे, ताशेरे अन् मते, मतांतरे

2011-12-15T12:41:00.000-08:00

सध्या फक्त एकच गोष्ट सेन्सॉर होण्याची गरज आहे आणि ती म्हणजे कपिल सिब्बल यांचे तोंड!'

'फेसबुकवर स्टेटस अपडेट करताना प्रत्येक वेळी सिब्बल यांची परवानगी घ्यायची काय?'अशा उपरोधिक प्रतिक्रियांपासून ट्विटरवर 'इडियट कपिल सिब्बल' असा हॅश टॅग देण्यापर्यंत विविध प्रकारे नेटकरांनी सिब्बल यांच्यावर हल्ला चढविला आहे. त्याला कारण आहे ती सिब्बल यांची सूचना. सोशल मीडिया संकेतस्थळावर नियंत्रण घालण्याची. फेसबुक, ट्विटर, ऑर्कूट आदी सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळांवर देशातील राजकीय नेते आणि धार्मिक समूहांच्या भावना दुखावणारी आक्षेपार्ह छायाचित्रे, मजकूर प्रसिद्ध होण्यापूर्वी संपादित करण्यात यावा किंवा हटविण्यात यावा, अशी सूचना माहिती-तंत्रज्ञान मंत्री कपिल सिब्बल यांनी याहू, गुगल या कंपन्यांना केली आहे.

या संकेतस्थळांवर, त्यातही प्रामुख्याने फेसबुकवर सोनिया गांधी तसेच पंतप्रधान डॉ. मनमोहन सिंग यांच्या विरोधात सातत्याने होत असलेल्या टीकेमुळे संतप्त होऊन सिब्बल यांनी हा इशारा दिल्याचे म्हटले जाते. पण फेसबुकसारख्या संकेतस्थळांवरील विविध राजकीय नेते, संघटना, पत्रकारितेसारख्या अन्य क्षेत्रातील व्यक्ती यांच्याविरोधातील टीकेचा स्तर, त्यातील विखारीपणा पाहता सिब्बल यांना याबाबत संशयाचा फायदा देणे गरजेचे आहे. म्हणजे केवळ कॉंग्रेस नेत्यांवरील टीकेमुळेच त्यांनी हे पाऊल उचलले आहे, असेच काही म्हणता येणार नाही. गुगलकडे ते जेव्हा आपली सूचना घेऊन गेले, तेव्हा त्यांनी जो मजकूर व छायाचित्रे सादर केली होती, ती काही सगळीच सोनिया गांधी वा मनमोहन सिंग यांच्याबद्दलची नव्हती. गेल्या काही दिवसांपूर्वी फेसबुकवरील आक्षेपार्ह मजकुरामुळे मुंबईतल्या एका उपनगरात दंगल भडकण्याची वेळ आली होती, हेही येथे लक्षात घेण्यासारखे आहे. यां सारख्या काही घटनांतून सिब्बल यांनी तशी सूचना केली असावी. आपल्या कार्यकाळात ट्विटर मंत्री म्हणून ओळखले जाणारे माजी परराष्ट्र मंत्री शशी थरूर, कॉंग्रेसचे खासदार मिलिंद देवरा, जम्मू काश्मीरचे मुख्यमंत्री ओमर अब्दुल्ला यांसारख्या व्यक्तींनी सिब्बल यांच्या सूचनेला याच मुद्द्यावर पाठिंबा दिलेला आहे. काही आक्षेपार्ह मजकूरावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी अशा प्रकारची सेन्सॉरशिप आवश्यक आहे, असे ट्विट थरुर यांनी केले आहे. भाजपनेही या सूचनेला सशर्त पाठिंबा दर्शविला आहे. पण या सर्वांहून विरोधाचा आवाज मोठा आहे.

सायबर विश्वातून तर सिब्बल यांच्यावर जणू ‘ऑनलाइन आक्रमण’च सुरु आहे. देशातील सर्वसामान्य नेटिझन्सचे ( विशेषत: युवकांचे ) विचारांचे प्रकटीकरण करण्याचे माध्यम म्हणून आता फेसबुक ओळखले जाते. फेसबुकचा वापर करणा-या अनेक युझर्सनी सिब्बल यांच्या या निर्णयावर हल्लाबोल केला आहे. सोशल मीडियाचा गळा दाबून भारताला चीन किंवा पाकिस्तानाच्या रांगेत बसवण्याचे प्रयत्न थांबवा असे आवाहन काही नेटिझन्सनी केले आहे. काहींनी तर, सिब्बल यांच्या सेन्सॉरशिपवरील संभाव्य विधेयकाचे Social Networking Inspection Act ( SONIA ) असे बारसेच करून टाकले आहे! सामान्य नेटिझन्स प्रमाणे सेलिब्रिटींनींही टिविटरवर आपला संताप व्यक्त केला आहे. प्रत्येक व्यक्तीमध्ये सोशल मीडियावर प्रभाव टाकण्याची क्षमता आहे. सरकारला हीच क्षमता सलत असावी, असे मत चित्रपट दिग्दर्शक शेखर कपूर यांनी व्यक्त केले आहे. तर केवळ आपल्या मॅडमचे खासगी आयुष्य जपण्यासाठी दहा कोटी इंटनेट युझर्सवर सरकार अन्याय करणार का ? असा सवाल स्तंभलेखिका शोभा डे यांनी विचारला आहे. चित्रपट निर्माते प्रीतीश नंदी यांनी, हा माझा देश आहे आणि मला माझ्या देशात अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य आहे. यावर आक्रमण करणा-यांनी नरकात जावे, अशा शब्दांत आपला संताप व्यक्त केला आहे.

सेन्सॉरच्या योग्यायोग्यतेचा प्रश्न क्षणभर बाजूला ठेवला, तरी एक सवाल उरतोच. तो म्हणजे अशा प्रकारची सेन्सॉरशिप मुळात शक्य तरी आहे का? फेसबुक ट्विटरवरील चर्चेत नेटिझन्सनी आपला संताप व्यक्त करत असतानाचा ही सेन्सॉरशिप कितपत व्यवहार्य आहे. पुण्यातील गौरव मित्तल या अभियंत्याने याबातची सविस्तर आकडेवारीच मांडली आहे. यू ट्यूबवर दर मिनीटाला सुमारे ४८ तासांचे व्हिडीओ अपलोड होत असतात. फेसबुकचे जगभरात ८० कोटी तर भारतामध्ये सुमारे २५ कोटी वापरकर्ते आहेत. ज्या प्रमाणे टेलिफोन कंपन्यांनाकडून त्यांच्या ग्राहकांकडून पाठविण्यात येणा-या प्रत्येक संदेशाचे नियंत्रण करणे अशक्य आहे. त्याच प्रमाणे सोशल नेटवर्किंग संकेत स्थळाकडूनही प्रत्येक वापरकर्त्याने अपलोड केलेल्या माहितीवर नियंत्रण ठेवणे हीसुद्धा अशक्य कोटीतील बाब आहे, असा बिनतोड युक्तिवाद गौरव यांनी केला आहे.

कपिल सिब्बल यांच्या विरोधातील एक कम्युनिटीही फेसबुकवर आहे. या कम्युनिटीची लोकप्रियताही मागील काही दिवसात वाढली आहे. या कम्युनिटींवर काही जणांनी आक्षेपार्ह भाषेत सिब्बल यांच्यावर ताशेरे ओढले असले तरी काही अभ्यासू युक्तिवादही केलेले आढळतात. नवी दिल्लीच्या आशिष माहेश्वरी या उद्योजक युवकाने मांडलेल्या मताचा याबाबत आवर्जून उल्लेख करावा लागेल. केंद्र सरकारला ग्रृप c च्या ५० लाख कर्मचा-यांना लोकपाल विधेयकाच्या अंतर्गत आणणे शक्य नाही. मात्र फेसबुक किंवा गुगलने सुमारे २५ कोटी युझर्सवर नियंत्रण ठेवण्याची अपेक्षा कशी करता येईल असा सवाल माहेश्वरी यांनी विचारला आहे. काही आक्षेपार्ह शब्द किंवा काही चित्रांची यादी तयार करुन फार तर त्यावर नियंत्रण ठेवता येऊ शकते. पण त्यालाही मर्यादा आहेत. फेसबुक किंवा गुगल प्लसवरील काही बंदिस्त गटांमध्ये किंवा काही विशिष्ट मित्रांपुरत्या मर्यादीत असलेल्या मजकुरावर नियंत्रण कसे ठेवणार? त्या गटातील माहितीवर नियंत्रण ठेवणे हा त्या व्यक्तीच्या स्वातंत्र्यावरच हल्ला आहे. ज्या देशाने आपल्या राज्यघटनेत हे एक सार्वभौम लोकशाही राष्ट्र असल्याचे जाहीर केले आहे. प्रत्येक नागरिकाला आचार-विचार-उच्चार स्वातंत्र्य दिले आहे. तेथे अशा प्रकारची सेन्सॉरशिप कोणत्या कलमात बसवणार, हे घटनातज्ज्ञ असलेल्या सिब्बल साहेबांनी देशाला समजवून सांगण्याची गरज आहे! अशा आशयाचा सूर या कम्युनिटीच्या सदस्यांनी आपल्या चर्चेतून व्यक्त केला आहे.

भारतामध्ये नाही तर सातासमुद्रापार अमेरिकेमधील भारतीयांमध्येही या निर्णयाचे जोरदार पडसाद उमटले आहेत.

अमेरिकेतील भारतीय नेटिझन्सनी यामध्ये अमेरिका आणि भारताची तुलना केली आहे. अमेरिकेच्या अध्यक्षांच्या नावाने जर इंटरनेचवर सर्च केले तर अनेक आक्षेपार्ह मजकूर किंवा व्हिडिओ आपल्याला सहजपणे आढळतील. मात्र त्यामुळे अमेरिकेच्या प्रतिमेला धक्का बसला आहे, अमेरिकेतील लोकशाहीचा गैरवापर होत आहे, अशा प्रकारची ओरड कोणीही करत नाही. अमेरिकेनेने सोशल माध्यमांचा, त्याच्या चांगल्या आणि त्रासदायक बाजूंसह स्वीकार केला आहे. त्यांना पूर्ण स्वातंत्र्य दिले आहे. तर मग भारतामध्ये सिब्बल साहेब या अमेरिकेच्या पॅटर्नचे अनुकरण का करत नाहीत असा प्रश्न विचारला जात आहे. सोशल मीडियावर अंशत: सेन्सॉरशिप लादण्याचा विचार सिब्बल यांनी बोलून दाखवला आहे. गर्भधारणा आणि सेन्सॉर अंशतः असू शकत नाही, या आशयाची एक इंग्रजी म्हण आहे. ती सिब्बल यांनी लक्षात घेतली नसावी. कारण सेन्सॉरशिप ही एकतर असते किंवा नसते.असा सूरही काही अमेरिकी नेटिझन्सनी व्यक्त केलेला आढळतो.

सोशल मीडिया लोकप्रिय झाला याचे महत्वाचे कारण म्हणजे या माध्यमामध्ये प्रत्येकाला अभिव्यक्त होण्यास पूर्ण स्वातंत्र्य आहे. इलेक्ट्रॉनिक माध्यमे किंवा वृत्तपत्रे यां माध्यमातून सर्वसामान्य व्यक्तींना अभिव्यक्त होण्यास काही मर्यादा आहेत. सोशल मीडियाने मात्र प्रत्येकाला आपले विचार दुस-यापर्यंत पोहचवण्याचे एक प्रभावी व्यासपीठ उपलब्ध करुन दिले आहे. या माध्यमाच्या वापरकर्त्यांच्या संख्येत दरवर्षी मोठ्या प्रमाणात होत असलेली वाढ हे याचेच द्योतक आहे. या व्यासपिठावर लोक चर्चा करतात, गप्पा मारतात, एकमेकांना विनोद सांगतात तसेच गंभीर विषयांच्या चर्चेत सहभागीही होतात. आपल्या परिसरातील, राज्यातील, देशातील समस्या या छायाचित्रे तसेच व्हिडिओच्या माध्यमातून जगासमोर मांडतात. त्यावर मार्ग शोधण्याचा प्रयत्न करतात. अलिकडच्या काळात जगात झालेल्या वेगवेगळ्या आंदोलनांचा जन्म याच व्यासपीठावर झाला आहे. निपचित पडलेल्या सरकारला जागे करण्याचे काम पूर्वी हे काम राजकीय पक्ष किंवा संघटना करत असत, आता सामान्य नेटिझन्स करत आहेत. सोशल मीडियाच्या याच स्वातंत्र्याचा गळा दाबण्याचा प्रयत्न सिब्बल करत आहेत अशी तक्रार या सोशल मीडियाशी एकरुप झालेल्या वर्गाने केला आहे. कपिल सिब्बल यांचे तोंड सेन्सॉर करा अशा आशयाचा टाहो या वर्गातून फोडला जात आहे तो यामुळेच.

टीप - दै. लोकसत्तामध्ये १२ डिसेंबर २०११ या दिवशी प्रसिद्ध झालेला लेख लोकसत्तामधील लेख इथे पाहता येईल

सेहवाग नव्हे सिंघम !

2011-12-08T12:28:00.000-08:00

तो खेळताना त्याचे पाय हलत नाहीत....
त्याचा फॉर्म हरपलाय ......
कर्णधार पदाचे गांभीर्य त्याच्या बॅटिंगमध्ये दिसत नाही
त्याचे रनिंग-बिटविन द विकेट गचाळ आहे सहकारी खेळाडूंना तो हमखास बाद करतो किंवा स्वत: बाद होतो
त्याच्या शारिरीक हलचाली मंदावल्या आहेत... त्याच्या कानात दोष निर्माण झाला आहे ...

इंदूरमध्ये आज झालेल्या वन-डे पूर्वी वीरेंद्र सेहवागर अशा अनेक प्रकरे टीका होत होती. एखादा सामान्य खेळाडू अशा प्रकारच्या टीकेमुळे कोषात जाऊ शकतो. पण हा वीरेंद्र सेहवाग आहे. त्याचे खेळताना पाय हलत नाहीत पण तो जेंव्हा खेळतो त्यावेळी धावफलक इतक्या जोराने पळू लागतो की समोरच्या टीमच्या खेळाडूंना अक्षरश: धाप लागते. त्याचा फॉर्म हरपलाय अशी जेंव्हा टीका होते त्यावेळी तो अशी काही खेळी खेळतो की त्याची हेटाळणी करणा-यांचे दात घशात जाऊन वेगळ्याच वाटेने शरिराच्या बाहेर पडतील की काय अशी शक्यता निर्माण होते.

एक कॅप्टन म्हणून आज तो जी खेळी खेळला आहे. तो विक्रम मोडण्याचे स्वप्न बघत आता भविष्यातले कित्येक महान कॅप्टन निवृत्त होणार आहेत. त्याच्या रनिंग बिटिवन-द विकेटमध्ये नेहमीच घोळ असतो. त्यामुळे सहकारी खेळाडू रन-आऊटही होतात. मात्र तो रंगात असला की या चुकीची सव्याज परतफेड करु शकतो. आजही गंभीर आणि रैना चांगले सेट झाल्यानंतर रन-आऊट झाले. मात्र ते कुणीही खिचगणतीत पकडले नाही. त्याच्या शारिरीक हलचाली मंदावल्या असतील पण जागेवर उभे राहून काही कळायच्या आत बॉलला सीमारेषेच्या बाहेर भिरकावून देण्याची शक्ती त्याच्या मनगटात आहे. मध्यंतरी त्याच्या कानात दोष निर्माण झाला होता. पण त्याच्या फटकेबाजीमुळे उत्साहित झालेले प्रेक्षक जेंव्हा मैदान डोक्यावर घेतात. तेंव्हा त्यांच्या आवाजाने मैदानावर उपिस्थत असलेल्या खेळाडूंचे कान बधिर होऊ शकतात. ७० च्या दशकात अमिताभ पडद्यावर आला की त्याच्या सोबत कोण आहे याकडे कुणाचेही लक्ष नसायचे. सर्वांची नजर अमिताभ काय करणार यामध्ये सर्वांचे लक्ष असायचे.तसे सेहवाग भरात असला की त्याच्या सोबत कोणताही ग्रेट बॅट्समन खेळत असला तरी त्याची पर्वा कुणीच करत नाही. त्यामुळेच वन-डे क्रिकेटमध्ये २०० रन्सचा टप्पा सर्वात प्रथम सेहवाग पार करेल असा माझा अंदाज होता. यापूर्वीच्या माझ्या ब्लॉग
मध्ये मी तो व्यक्तही केला होता. पण तो टप्पा सर्वप्रथम सचिनने पार केला. आता सेहवागने सचिनचा हा रेकॉर्ड नुसताच मोडला नाही तर आणखी उंचीवर नेऊन ठेवला आहे.

मराठी साहित्य निर्मितीमध्ये जेंव्हा व्याकरणाच्या नियमांचा बोलबाला होता. त्याकाळात मराठीमध्ये मुक्तछंद हा कविता प्रकार सुरु झाला. वीरेंद्र सेहवागची बॅटिंग म्हणजेही मुक्तछंदामधली कविता असते. क्रिकेटमध्ये कोणत्याही नियमांमध्ये चौकटीमध्ये त्याला बसविता येत नाही.

देशाच्या सीमेवर तैनात असलेल्या सैनिकाप्रमाणे त्याची बॅट नेहमी प्रतिस्पर्धी खेळाडूंना आव्हान देत असते. खबरदार जर टाच मारुनी जाल पुढे तर चिंधड्या उडवीन राई राई एवढ्या ! असा इशारा तो समोरच्या प्रत्येक बॉलर्सना देत असतो. चांगला बॉल, खराब बॉल, उसळता बॉल किंवा आखूड बॉल अशा प्रत्येक प्रकारच्या बॉलवर त्याने षटकार खेचला आहे. अगदी शतकाच्या नव्हे तर त्रिशतकाच्या उंबरठ्यावरही त्याने हे अचाट साहस वारंवार केले आहे. कधी तो फसतो या प्रयत्नात तो २९३ किंवा १९५ वर आऊटही झाला आहे. म्हणून तो कधीही दडपणामध्ये येत नाही. अगदी या इंदूर वन-डेमध्येही त्याने १५० ते २०० हे अंतर अवघ्या २८ बॉल्समध्ये पार केले.
क्रिकेटमध्ये कोणत्याही खेळाडूंचे मोठेपण हे नेहमी आकड्यांच्या तराजूमध्ये मोजले जाते. सचिन, ब्रॅडमन, लारा, द्रविड किंवा पॉन्टिंग यांनी शतके किंवा त्यांच्या नावावर असलेली भरमसाठ रन्स याचे दाखले नेहमी दिली जातात. या सर्व महान खेळाडूंच्या यादीत सेहवागच्या नावाचा फारसा उल्लेख केला जात नाही.

टेस्टमध्ये ट्रिपल सेंच्युरी आणि वन-डेमध्ये डबल सेंच्युरी मारणारा तो जगातला एकमेव बॅट्समन आहे. टेस्टमध्ये दोन वेळा ३०० चा जादूई आकडा पार करणे हे केवळ ब्रायन लारा ख्रिस गेल आणि वीरेंद्र सेहवागला जमले आहे. या यादीमध्ये त्याच्या पुढे फक्त सर डॉन ब्रॅडमन हे एकच नाव आहे. टेस्टमधली सर्वात जलद ट्रिपल सेंच्युरी आणि वन-डेमधली सर्वात जलद डबल सेंच्युरी त्यानेच झळकावली आहे. १० वर्षांच्या टेस्ट कारकिर्दीमध्ये २२ सेंच्युरी त्यापैकी १४ वेळा दिडशेपेक्षा जास्त रन्स , ४ डबल सेंच्युरी आणि २ ट्रिपल सेंच्युरी करण्याचा पराक्रम हा दुस-या कोणत्याही भारतीय बॅट्समनने केलेला नाही. इंग्लंड विरुद्ध २००८ साली चेन्नई टेस्टमध्ये चौथ्या इनिंगमध्ये साधारण १०० ओव्हर्समध्ये ३८७ रन्स करण्याचे टार्गेट वीरेंद्र सेहवाच्या झंझावती सुरुवातीमुळेच ( ६८ बॉल्स ८३ रन्स ) शक्य झाले होते.

तसेच जेंव्हा टेस्ट मॅच वाचवण्याची वेळ येते तेंव्हाही सेहवागने भारतीय टीमच्या मदतीला धावून आला आहे. २००८ साली अॅडलेड टेस्टमध्ये टीममध्ये जवळपास वर्षभरानंतर पुनरागमन केल्यानंतर त्याने काढलेल्या १५१ रन्समुळे भारताला पराभव टाळता आला होता. तसेच त्याच वर्षी श्रीलंकेमध्ये त्याने सलमीला येऊन शेवटपर्यंत नाबाद राहत २०१ रन्सची खेळी केली होती. ( त्या इनिंगमध्ये भारतीय टीमचा स्कोअर होता सर्वबाद ३२९ ).

वेस्ट इंडिजच्या पिचवर हॅल्मेट नसताना उसळत्या बॉल्सचा सामना करत गावस्करने झळकावलेली शतके जबडा फाटल्यावर बॉलिंग करणारा कुंबळे किंवा चेन्नई टेस्टमध्ये जीवघेण्या पाठदुखीवर पर्वा न करता सचिनने विजयासाठी केलेली एकाकी धडपड या इनिंग सर्वांच्या लक्षात आहेत. या सर्व इनिंग ग्रेट आहेत याबाबत माझ्या मनात कोणतीही शंका नाही. सेहवागला त्याच्या करियरमध्ये अशा प्रकारची कोणती मोठी दुखापत आजवर झाली नाही. मात्र २००७ मध्ये त्याला टीमच्या बाहेर बसवण्यात आले. त्याच्या खेळण्याच्या तंत्रामध्ये दोष आहे. त्याची वृत्ती क्रिकेट खेळण्यास साजेशी नाही अशा प्रकारची वारंवार टीका त्यावर केली गेली. या सर्व मानसिक दडपणानंतरही सेहवागने आपले तंत्र बदलले नाही. आपली वृत्ती सोडली नाही. उलट २००८ ते २००११ या मागील चार वर्षातील त्याच्या अनेक खेळी थक्क करुन सोडणा-या आहेत. आपल्याला नावं ठेवणा-या जगाला अंगावर घेऊन खेळातील तंत्रामध्ये फारसा बदल न करता, आक्रमक वृत्तीला मुरड न घालता यशस्वी होता येते हे सेहवागने सिद्ध करुन दाखवले. अशा प्रकारचा कणखरपणा जगातील किती क्रिकेटपटूंमध्ये आहे ?

जंगलात अनेक प्राणी असतात. कुणी बुद्धीमान असतो, कुणी चतूर असतो, कुणी चपळ असतो तर कुणी प्रचंड शक्तीशाली असतो. पण या सर्वांच्या गर्दीमध्ये सिंहाचे श्रेष्ठत्व कुठेही झाकले जात नाही. तसेच शतके अनेक जण झळकावतात... सिक्स फोर्सची बरसातही अनेक करतात... मोठ्या खेळी करणारेही अनेक आहेत. पण जेंव्हा सेहवाग हे सर्व करतो त्याची सर अन्य कुणालाच येत नाही. वीरेंद्र सेहवाग हा क्रिकेट विश्वातला सिंघम आहे.
वीरेंद्र सेहवागवरील माझा जुना ब्लॉग वाचण्यासाठी इथे क्लिक करा

पुस्तक नव्हे मसालापट !

2011-10-27T00:25:00.000-07:00

गोपाळ हा कर्जाच्या ओझ्याखाली दबलेल्या आणि जमीनीच्या वादाने खंगलेल्या निवृत्त शिक्षकाचा मुलगा. आरती ही एका जिल्हाअधिका-याची मुलगी. दोघेही वर्गमित्र. इयत्ता पाचवीमध्ये असताना गोपाळ आरतीच्या डब्यातला चॉकलेट केक चोरतो...गोपाळची चोरी पकडली जाते गोपाळला शिक्षा होते. मात्र या घटनेनंतर गोपाळ आणि आरती मित्र बनतात. वेगळ्या आर्थिक आणि समजिक स्तरातील गोपाळ आणि आरती एकमेकांचे अगदी जिवलग मित्र बनतात. त्यानंतर गोपाळ आरतीकडे आकर्षिला जातो

आरती आणि गोपाळ यांच्या या कथेतला तिसरा कोन आहे तो म्हणजे राघव. या दोघांचा वर्गमित्र गोपाळ गरीब आणि आरती श्रीमंत असल्यामुळे उरलेला तिसरा स्तर याच्या वाटेला आलाय अर्थात राघव आहे मध्यमवर्गीय. AIEEE आणि JEE सारखी खडतर परीक्षा पास झालेला स्कॉलर विद्यार्थी. इंजिनियर झाल्यानंतर इन्फोसिसची नोकरी नाकारत पत्रकारिता हा व्यवसाय निवडणारा ध्येयवादी तरुण. हा राघव आरतीच्या प्रेमात पडतो तर आरती त्याक्षणी साधारण असलेल्या गोपाळच्या ऐवजी स्कॉलर म्हणून ओळखल्या जाणा-या राघवकडे आकर्षिली जाते.आरतीने आपल्याला नाकारुन राघवचा स्वीकार केला आहे ही बाब गोपाळला अस्वस्थ करत असते.त्यामुळे गोपाळ सतत आपण राघवपेक्षा श्रेष्ठ आहोत हे सिद्ध करण्याचा प्रयत्न करत असतो. परिस्थितीने गांजलेल्या आणि प्रेमात आपटी खालेल्या गोपाळची भेट स्थानिक आमदाराशी होते आणि त्याची परिस्थिती बदलू लागते. गोपाळची जमिन आणि आमदाराचा पैसा याचा संगम होऊन गंगा टेक हे एक नवे खासगी कॉलेज तयार होते.कोणतीही डीग्री नसलेला गोपाल या कॉलेजचा संचालक होतो. राघववर मात करण्याचे त्याचे प्रयत्न सफल होत आलेले असतानाच गोपालला आपल्या चुकीच्या वागण्याचा साक्षात्कार होतो. अत्यंत नाट्यमय रित्या तो स्वत:ला आरती समोर खलनायक ठरवतो. ज्या राघवला त्याने देशोधडीला लावलेले असते त्याला पुन्हा एकदा स्थिर होण्यासाठी पडद्याआडून मदत करतो आरती आणि राघव यांना पुन्हा 'एकत्र' आणण्यात महत्वाची भूमिका बजावतो. नायक आणि नायिकांचे मिलन होतो आणि हे मिलन घडवून आणल्याबद्दल खलनायकालाही सहानभूती मिळते. कोणत्याही मसाला हिंदी चित्रपटला शोभेल असे हे कथानक आहे 'रिव्ह्युलेशन २०२०' या चेतन भगत यांच्या ताज्या पुस्तकाचे.

दोन मित्र आणि त्यांची एक कॉमन मैत्रीण यातल्या कथानकाचे नाव Revoltion 2020 कसे असू शकेल ? हे पुस्तक आहे भारतीय शिक्षण व्यवस्थेवर भाष्य करणारे. मार्कांच्या उतरंडीवर आधारित असलेल्या या शिक्षणपद्धतीत सर्वात वरच्या १० टक्के स्तरातीलच मुले आपल्याला हवे ते शिकू शकतात. पण बाकीच्या ९० टक्क्यांचे काय ? IIT सारख्या प्रतिष्ठित कॉलेजमध्ये आपल्या पाल्याला प्रवेश मिळावा यासाठी पालकांची सुरु असलेली धडपड.सुरु असते. या पुस्तकातील गोपालचे वडील ही त्याच प्रकारातले आहेत. ते गोपाल पहिल्या प्रयत्नात प्रवेश परीक्षेत चांगले मार्क्स मिळवण्यात अपयशी होतो. त्यामुळे ते गोपालला कोटाच्या कोचिंग क्लासेसमध्ये पाठवतात. कोटामधले कोचिंग क्लासेसची रचना, तिथली प्रवेश पद्धती,कोचिंग क्लासेसवर आधारित तेथिल अर्थव्यवस्था हा प्रकार पुस्तकात चांगल्या पद्धतीने मांडला आहे. गोपाल दुस-या प्रयत्नातही प्रवेश परीक्षेत चांगले मार्क्स घेण्यात अपयशी होतो. अपयशी झालेला गोपाल वारणसीमध्ये परततो आणि चेतन भगतांची गा़डी पुन्हा एकदा गोपाल आरती आणि अधूनमधून राघव या स्टेशनवर फिरत राहते.

या पुस्तकाचा नायक ( म्हणजे ज्याला शेवटी नायिका मिळते तो ) राघव याला क्रांती घडवायची आहे. तो त्यासाठी इंजिनयर असूनही गलेलठ्ठ पगाराची नोकरी सोडून पत्रकारिता सुरु करतो. बड्या वृत्तपत्रातील नोकरी गेल्यानंतर स्वत:चे वृत्तपत्र सुरु करतो. या वृत्तपत्राच्या माध्यमातून शिक्षण क्षेत्रातील भ्रष्टाचार बाहेर काढतो. त्यामुळे स्थानिक आमदाराची जेलमध्ये रवानगी होते. हे सगळे ठिक. आमदाराशी पंगा घेतल्यामुळे त्याचा पेपर उद्धवस्त होतो हे देखील मान्य. मात्र नंतर ज्या वृत्तपत्रामधून आपल्याला काढून टाकण्यात आले तेच वृत्तपत्र आपल्याला परत का बोलावते ? हे त्याला समजत नाही.ज्या वृत्तपत्राने दबावामुळे आपल्याला काढून टाकले त्याच वृत्तपत्राने आपल्याला परत घेतले यामागे काही राजकारण असू शकते् हे त्याला का वाटत नाही ? गोपाल आणि आरतीमधले प्रसंग त्यांच्या वेगवेगळ्या ठिकाणांवर होणा-या भेटी यामध्ये इतकी पाने खर्ची करण्यात आली आहेत की त्यामुळे राघवच्या आयुष्यात घडणारी ही स्थित्यंरे अत्यंत घाई घाईने उरकण्यात आली आहेत असे वाटते.

एखाद्या व्यवसायिक चित्रपटामध्ये ज्या प्रमाणे नाच गाणे, नायक नायिकांमधले भावोत्तकट प्रसंग यात बरीच रिळे खर्च केली जातात. ही सर्व दृश्य पिटातल्या प्रेक्षकांना सुखावणारी असतात. त्यामुळे गल्लाही चांगला जमतो. मात्र त्यामुळे एक सशक्त चित्रपट पाहिल्याचे समाधान सच्चा रसिकांना होत नाही. चेतन भगतच्या या पुस्तकाचेही असेच आहे.

अण्णा हजारेंच्या आंदोलनामुळे भ्रष्टाचार हा विषय तरुणाईच्या अजेंड्यावर आला आहे. या आंदोलनाच्या काळात चेतन यांनी ठाम समर्थन केले होते. त्यामुळे शिक्षण क्षेत्रातील भ्रष्टाचार ही मध्यवर्ती थीम असलेलले पुस्तक असा प्रचार करत चेतन भगत यांचे नवे पुस्तक बाजारात आल्याने त्याच्याकडून अपेक्षा मोठ्या होत्या. मात्र या अपेक्षा तू पूर्ण करु शकलेला नाही. हे पुस्तक भ्रष्टाचार , नवी क्रांती याबाबतचे पुस्तक नसून एका मुलीला प्राप्त करण्यासाठी दोन मित्रांमध्ये असणा-या स्पर्धेबाबतचे वाटते.

फाईव्ह पॉईंट समवन या सारख्या प्रचंड गाजलेल्या पुस्तकाचे चेतन भगत हे लेखक आहेत. सहसा पुस्तके वाचण्याच्या फंदात न पडणारे अनेक तरुण त्यांचे पुस्तक आवडीने वाचतात. त्याची आतुरतेने वाट पाहत असतात. त्यामुळे तरुणाईची 'भाषा' समजणारा लेखक म्हणून चेतन भगत यांचे नाव घेतले जाते. त्याच चेतन भगत यांनी निराश केले आहे. मळलेली वाट सोडून एका नव्य वाटेवर चालणारी, प्रस्थापित रचनेच्या विरुद्ध काही तरी वेगळे करण्याची धमक दाखवणा-या व्यक्ती हे आजच्या तरुणाईचे आयडॉल आहेत. अण्णा हजारे किंवा स्टीव्ह जॉब्ज यांना गेल्या काही महिन्यात ज्या पद्धतीने तरुणाईने उचलून धरले त्यातून हे सिद्ध होते. चेतन भगत यांनाही आपल्या या पुस्तकातून वास्तवदर्शी पुस्तक लिहण्याची चांगली संधी होती. मात्र त्या मार्गावर फार न जाता केवळ त्या वेगळ्या वाटेचे मार्केटिंग करत त्यांनी एक साचेबद्ध पुस्तक सर्वांसमोर ठेवले आहे. त्यामुळे भविष्यात निर्माण होऊ शकेल अशा एका नव्या मसालापटाची कथा आपण या पुस्तकात वाचली इतकेच समाधान या पुस्तकातून होऊ शकेल.

एक होता 'युवराज' !

2011-10-05T05:15:00.000-07:00

परक्रमी राजा , त्या राजाने लढलेली युद्ध त्याचा दरबार त्याला असलेले अंतर्गत आणि बाह् शत्रू त्या राजाची मुलं त्याला मुलांमध्ये असलेली स्पर्धा त्यातही ती सावत्र भावंड असतील तर त्यांच्यामध्ये सत्तेसाठी कोणत्याही स्तराला जाण्याची असलेली तयारी हे विषय काही नवे नाहीत. महाभारतापासून ते अगदी काल-परवा प्रसिद्ध झालेल्या अनेक ऐतिहासिक पुस्तकांचा हाच गाभा राहिला आहे. किरण नगरकर यांनी लिहलेल्या 'ककल्ड' या पुस्तकाची कथा आहे एका युवराजाची. बहुतेकांना संत मीराबाई माहिती असतात. भक्ती परंपरेत या मीरेला मोठं स्थान आहे. या मीरेचे सासरे आणि सर्वात शक्तीशाली राजपूत राजे राणा संग यांच्या परक्रमांच्या आणि त्यांना प्रत्येक युद्धात झालेल्या जखमांच्या अख्यायिकाही अनेकांना माहिती असतील. मात्र या मीरेचा पती या राज संग यांचा सर्वात ज्येष्ठ मुलगा भोजराज याचे काय ? काळाचे पुढे बघणारा, कोणत्याही शूर राजपुतांपेक्षा शौर्यामध्ये काकणभरही कमी नसलेला हा युवराज नेमकं काय रसायन होतं हे कुणालाचं माहिती नाही. सोळाव्या शतकाच्या सुरुवातीला घडलेली ही युवराजाची कथा इतिहासात हरवलेली आहे. इतिहासाने ज्याचे अस्तित्वच पुसून टाकले त्या युवराजाला प्रकाशात आणण्याचे काम नगरकरांनी आपल्या या पुस्तकात केले आहे.

हा कालखंड आहे सोळाव्या शतकाच्या सुरुवातीचा. राणा संग यांच्या नेतृत्वाखालील मेवाड हे एक सामर्थ्यशाली राज्य त्या काळी हिंदूस्थानात होते. मेवाडच्या या वैभवशाली राज्याचा वारस भावी राणा म्हणजे युवराज. भूतकाळापासून बोध, वास्तवाचे भान आणि भविष्यकाळाचा अचूक वेध घेण्याची शक्ती ह्या युवराजामध्ये आहे. मेवाडला अधुनिक युगाला साजेसं घडवणे हाच त्याचा ध्यास आहे. याबबत त्याचे सतत चिंतन सुरु असते. राजे, सरदार, राण्या, दास-दासी अगदी हिजडे अशा प्रचंड मोठ्या गदारोळातही हा युवराज एकाकी आहे. त्याचा बायको ( हिरवे डोळेवाली हे युवराजनं ठेवलेलं तिच नाव ) त्याला जवळ येऊ देत नाही. अगदी पहिल्याच रात्री आपला 'संबध' शक्य नाही असे त्याला स्पष्टपणे सांगते. तो असह्य होतं. अगतिक होतं, बेचैन होतं मात्र कधीही तिच्यावर बळजबरी करत नाही तिच्यावर पुरुषी वर्चस्व गाजवत नाही. त्यामुळे षंढ हा शिक्का त्याच्या कपाळावर बसतो. त्याची सावत्र आई राणी कर्मावती आणि सावत्र भाऊ विक्रमादित्य त्याचं हे खासगी दु;ख जगाच्या वेशीवर टांगतात. वेगवेगळ्या अख्यायिकांमधून युवराज बदनाम होत राहील याची काळजी घेत असतात.

भारतीय परंपरेत 'परमेश्वर पियकर' असणे ह्याला मोठे महत्व आहे. त्याला खूप मोठा संदर्भ आहे. मात्र ऐन तारुण्याच्या उंबरठ्यावर आपल्या भावी आयुष्याची स्वपनं रंगवणा-या शक्तीशाली सम्राटाच्या कर्तबगार मुलाच्या आयुष्यात जेव्हा अशी परमेश्वराला प्रियकर मानणारी स्त्री येते तेंव्हा त्याची काय अवस्था होत असेल ? आपला 'प्रतिस्पर्धी ' हा दुसरा कोणी नसून खुद्द श्रीकृष्ण ( बन्सीबाज ) आहे हे जेंव्हा समजते त्यावेळी तो अस्वस्थ होऊन जातो. एका पतीचं हे अस्वस्थ होणं नगरकरांनी अत्यंत तपशीलवार आणि समर्थपणे उभे केले आहे ते मुळातूनच वाचायला हवे.

सर्वांच्या गोतावळ्यात राहणा-या या युवराजाचा सखा असतो तो म्हणजे श्रीकृष्ण. ज्याच्या मनात आपल्या प्रतिमेविषयी कसलाच न्यूनगंड नाही असा देव. युवराजाला सतत वाटायचं की श्रीकृष्ण हा एक नाही किमान तीनचार तरी श्रीकृष्ण होते. तो अष्टपैलू होता. त्याच्या व्यक्तिमत्वावर नेमकं बोट ठेवून ' हाच तो ' म्हणता येत नसे. आपली सारी नीतीतत्वं वेळ पडली तर तो बाजूला ठेवायचा किंवा बदलायचा किंवा विसरुन जायचा.

युवराजाची ही श्रीकृष्ण भक्ती आंधळी नव्हती. तर आपल्या या आदर्श पुरुषाचे वागणे आपल्या सभोवतालच्या परिस्थितीशी किती जुळणारे आहे ह्याचा तो सतत शोध घेत असे. राजपूत शूर आणि पराक्रमी असूनदेखील आपल्या शौर्याच्या पुराव्यासंबंधी कायम साशंक का ? राजपुतांची प्रतिष्ठा आणि स्वाभिमान स्वत:च बलिदान करण्यातचं का मानला जायचा ? नामर्द ठरवण्याची भीती त्यांना सतत का भेडसावयची ? हे प्रश्न त्याला कायम पडत असतं.

रणांगणात पाठ फिरवायची नाही हा राजपुतांचा बाणा. युवराजांची तत्वे मात्र अगदी 'रणछोडदास' च्या परंपरेतली. शेपटी पायात घालून माघार घेण्यात काहीच कमीपणा नाही हे त्याला वाटत असे. कितीही चिथवलं तरी योग्य वेळेपर्यंत शांत राहणे हीच हुशारी आहे. युद्ध हा पर्यायी उपाय नव्हे तर सर्व वाटाघाटी फसल्या तरच वापरायचा अंतिम मार्ग हे त्याचं तत्व होतं. बहुतेक वेळा युद्धामुळे हाती काहीच लागत नाही आणि जिथून सुरुवात झाली आहे त्याच ठिकाणी तुम्ही येऊन पोचता. युद्ध करायचंच असल्याच आपल्या राजकीय प्रदेशात आणि अर्थिक स्थितीत प्रचंड आणि जमल्यास कायमस्वरुपी फरक पडणार असेल तरच करावे नाहीतर स्वस्थपणे घरी बसून शेजा-याबरोबर शांतीपूर्ण संबंध जोपासावेत हे युवराजांचे युद्धासंबंधीचे विचार केवळ पंधराव्या नाही तर एकविसाव्या शतकाच्या सुरुवातीलाही अगदी समर्पक आहेत.

यु्द्धासंबंधी इतके टोकाचे विचार असलेल्या या युवराजाकडे ईडरच्या लढाईचे नेतृत्व सोपवण्यात येते. त्यावेळी तो आपली अपारंपरिक युद्धनिती सैनिकांच्या गळी उतरवण्यात यशस्वी होतं. त्या लढाईत अगदी कमीत कमी हानी होऊन राजपुतांना प्रचंड असा विजय मिळतो. त्याचे सारे सैन्य त्याला डोक्यावर घेते मात्र राज्याच्या राजधानीत त्याचं भ्याड म्हणत काळे निशान फडकवत स्वागत होतं. हा सारा अपमाण गिळून तो मेवाडच्या भल्यासाठी काम करत असतं सांडपाणी आणि पाणीपुरवठा व्यवस्था हा त्याचा सर्वात आवडीचा विषय.

गटार आणि सांडपाण्याच्या निच-यासंबंधी कोणी फारशी आस्था दाखवत नाही. पण त्यावर गंभीर उपाय करुन तंत्रज्ञानाच्या मदतीने काहीतरी उपाय करण्याच राज्यकर्त्यांनी मनावर घेतलं नाही तर लवकरच आम्ही सारे स्वत:च्याच घाणीत वाहून जाणार आहोत.असा इशारा या युवराजानं पंधराव्या शतकात दिला होता. आज याला सहाशे वर्षे झाली तरीही या प्रश्नाकडे बघण्याचा आपल्या राज्यकर्त्यांचा दृष्टीकोण बदललेला दिसत नाही.

आदर्श राजाचे महत्वाचे लक्षण म्हणजे त्याची दृष्टी ही काळाच्या पुढे असवी लागते. शिवाजी महाराज किंवा जे-जे आदर्श राजे होऊन गेले ते सर्व याच परंपरेतले होते. हा युवराजही याच परंपरेतसा.याची गुप्तचर यंत्रणा भक्कम होती. हिंदूकूश पर्वताच्या पलिकडे राज्य करणा-या बाबराच्या दरबारापर्यंत त्याच्या हेरांनी जाळं विणलेलं होतं. बाबराच्या रोजनिशीतल्या चिठ्टीचा अर्थ काढून तो लवकरच हिंदूस्थानावर हल्ला करणार आहे त्याचा आता हल्ला करण्याचा नाही तर दिल्लीची गादी बळकावण्याचा विचार आहे असं भाकित या युवराजाने व्यक्त केलं होतं.

दिल्लीची राजसत्ता दुबळी झालेली असताना ती राजपुतांनी ताब्यात घ्यावी हा त्याचा सल्ला धुडकावला जातो. बाबरासोबतचे युद्ध त्याच्या इतकी अधुनिक शस्त्रे जमा होत नाही तो पर्यंत पुढे ढकला हा त्याचा सल्लाही दुर्लक्षित राहतो. आपल्या सामर्थ्यावर फाजिल आत्मविश्वास असलेले राणा संग यांच्या नेतृत्वाखालील राजपुत सैन्य बाबराशी लढाईसाठी मैदानात उभं राहतं. युद्धात उतरण्यापूर्वी शत्रूच्या बारीक सारिक सवयींचा योग्य अभ्यास असायला हवं हा या युवराजाने दिलेला सल्ला हे राजपुत सरदार फेटाळून लावतात. परिणामी प्रचंड तयारीच्या आणि एकजिनसी अशी मुगल सैन्यासमोर या राजपूत सैन्याचा एकतर्फी पराभव होतो. भारतामध्ये मोगल सम्राज्याचा पाया रचला जातो.

जो एक महापरक्रमी असा राजा होऊ शकला असता त्याचा एक सर्वस्व गमावलेला युवराज अशा अवस्थेत शेवट होतो.. काळाच्या पुढे बघणारा हा युवराज आपल्याला लाभला होता. मात्र त्याच्या खडतर नशिबामुळे त्याला ओळखणारा समाज या देशाला मिळू शकला नाही. युवराजच्या आयुष्यात घडलेल्या वेगवेगळ्या शोकांतिकेपेक्षा आपल्या देशाची ही सर्वात मोठी शोकांतिका आहे. ही एकच जाणीव किरण नगरकरांचे 'ककल्ड' वाचत असताना सतत अस्वस्थ करत असते.

दहशतवाद विरोधी लढाई आणि अमेरिका

2011-09-11T12:30:00.000-07:00

अमेरिकेतल्या वर्ल्ड ट्रेड सेंटरवर अल कायदा या दहशतवादी संघटनेने केलेल्या हल्ल्याला आता दहा वर्षे झालीत. 2001 पूर्वीही या जगात दहशतवादी हल्ले झाले. मात्र त्याचे बहुतेक उद्देश हे स्थानिक होते. एखादी राजवट उलथवून टाकणे, तत्कालीन घटनेचा बदला घेणे किंवा एखादा प्रदेश बळकावणे हाच या दहशतवादी हल्लायांचा उद्देश होता. मात्र 9/11 च्या हल्ला हा ख-या अर्थाने जागतिक स्वरुपाचा होता.

सौदी अरेबिया तसेच वेगवेगळ्या मुस्लीम देशांत अमेरिका करत असलेल्या हस्तक्षेपाच्या विरोधात ओसामा बिन लादेन या कडव्या दहशतवाद्यांने आपल्या अल-कायदा या दहशतवादी संघटनेच्या माध्यामातून ( ज्या संघटनेत पाकव्याप्त काश्मिर पासून ते पाकिस्तान, अफगाणिस्तान. सौदी अरेबिया, येमेन यासह काही आशियाई आणि आफ्रिकन दहशतवाद्यांचा समावेश होता. ) थेट अमेरिकेवर हल्ला चढवला. 20 व्या शतकात अमेरिकेनं अनेक युद्ध खेळली. मात्र पर्ल हर्बरवर वर जपानने केलेल्या हल्ल्याचा अपवाद सोडल्यास अमेरिकन भूमीला प्रत्यक्ष युद्धाची झळ बसली नव्हती. त्यामुळे 21 व्या शतकाच्या सुरुवातीला थेट अमेरिकेच्या गंडस्थळावर झालेल्या हल्ल्यानं संपूर्ण जगभर खळबळ उडणे स्वाभाविक होते. त्या काळातील अमेरिक अध्यक्ष जॉर्ज बूश आणि इतर नेत्यांची वक्तव्य वाचली तर अमेरिकेचा या हल्ल्यानं सपशेल गोँधळ उडाला होता हे सहज लक्षात येते.

अमेरिकेच्या साम्राज्याला आव्हान देणा-या या हल्ल्याचा बदला अमेरिकेनं अगदी त्यांच्या स्टाईलने घेतला. प्रथम अफगाणिस्तानवर हल्ला चढवला. तालिबाननांना अफगाणिस्तानच्या बाहेर हुसकावून लावण्यात अमेरिका तेंव्हा तरी यशस्वी झाली. हाच युद्धज्वर कायम ठेवत बूश प्रशासनाने इराकवर हल्ला चढवला. इराकमधली सद्दाम राजवट संपुष्टात आली. सद्दाम हुसेनला प्रथम पकडण्यात आणि नंतर फासावर लटकवण्यात अमेरिकेला यश आलं. याच वर्षी मे महिन्यात ओसामा बिन लादेनला ठार मारुन अमेरिकेनं दहशतवाद विरोधी लढ्यातला एक मोठा टप्पा पार केलाय. अफगाणिस्तान आणि इराक जिंकले, सद्दाम आणि ओसामाला ठार मारले तरीही अमेरिकेला या लढाईत निर्णायक यश आलेले नाही.

दहशतवादाला मदत करणा-या प्रत्येक शक्तीविरुद्ध, देशांविरुद्ध अमेरिका युद्ध पुकारत आहे. असं दहा वर्षांपूर्वी जॉर्ज बूश यांनी जाहीर केलं होतं. मात्र त्यांच हे युद्ध अफगाणिस्तान, इराक आणि काही अंशी पाकिस्तान इतपतचं मर्यादीत राहिलं. इराण, सीरिया, लेबनॉन, पॅलिस्टाईन या देशातूनही दहशतवाद्यांना पाठिंबा मागच्या दशकात मिळतचं राहिला. मात्र त्या देशांविरुद्ध अमेरिकेनं कोणतीही लष्करी कारवाई केली नाही.

अमेरिकेविरुद्धच्या युद्धात आपण जिंकणार नाही याची खात्री ओसामाला नक्कीच होती. मात्र अमेरिकन नागरिकांना अस्वस्थ करण्यात, अफगाणिस्तान, इराक यासारख्या मुस्लीमबहुल देशात अमेरिकेला युद्ध लढायला लावण्यात तो यशस्वी झालाय.या युद्धामुळे अमेरिकन अर्थव्यवस्थेवर ताण निर्माण झाला, दोन हजार पेक्षा जास्त अमेरिका आणि दोस्त राष्ट्रांचे सैनिक मारले गेले तरीही अमेरिकेला इराक आणि अफगाणिस्तानवर निर्णायक यश मिळवता आलेलं नाही. या वर्षाखेरिस अमेरिेकेचे सैन्य इराकमधून बाहेर पडेल त्यानंतर इराकमध्ये यादवी युद्धाला सुरुवात होण्याची शक्यता आहे. तसेच 2014 मध्ये नाटोच्या सैन्यानी अफगाणिस्तानमधून आपले समान पॅक केल्यानंतर तिथली लोकशाही राजवट कितपत तग धरु शकेल ?

शीतयुद्धाच्या वेळी अमेरिकेसमोर सोव्हियत रशिया हा एक ठोस शत्रू होता. सोव्हित रशिया आणि सोव्हियत संघराज्यातील राष्ट्रे अशा आघाडीविरुद्ध लढयाचे आहे याची माहिती होती. मात्र या दहशतवाद विरोधी लढाईत तसे नाही. या लढाईत नेमका शत्रू कोण हे अमेरिकेला अजूनही ठरवता आलेलं नाही. ही दहशतवाद विरोधातली लढाई आहे असे जॉर्ज बूश यांनी जाहीर केलं होतं. इस्लामी दहशतावाद्यांनी अमेरिकेवर केलेल्या हल्ल्याचा बदला घेणे आणि संभाव्य हल्ल्यापासून अमेरिकेचे रक्षण करणे हा अमेरिकेचा उद्देश होता. परवा सद्दाम हुसेन आणि इराक काल ओसाम बिन लादेन आणि अलकायदा अमेरिकेचे या लढाईतले शत्रू होते. हे शत्रू तर मारले गेलेत. मात्र तरीही अमेरिकेचे भय संपलेले नाही. हमास, हिजबूल्लाह आणि इराण हे अमेरिकेचे जूने शत्रू हे 9/11 पेक्षा आज अधिक सशक्त झालेत. हमासचे गाझा पट्टीवरचे वर्चस्व कायम आहे. येत्या निवडणुकीतही पुन्हा एकदा हमास जिंकण्याची शक्यता आहे. हिजबूल्लाहचे लेबॉनॉनवरची पकड आणखी घट्ट झालीय. तर अमेरिकेच्या नाकावर टिच्चून इराणनं आपली लष्करी शक्ती वाढवलीय इराण बहुधा अण्वस्त्र सज्जही झालाय.

या जुन्या शत्रूंबरोबरच आणखी एका शत्रूची चिंता आता अमेरिकेला करावी लागणार आहे ती म्हणजे पाकिस्तान. गेल्या 60 वर्षात अमेरिकेच्या मदतीवर आपले अर्थकारण चालवणा-या देशातली बहुस्ंख्य जनता आज अमेरिकेच्या विरोधात आहे. 20 कोटींपेक्षा जास्त लोकसंख्या असलेला पाकिस्तान आज जागतिक दहशतवादाचे नंदनवन आहे. संपूर्ण जगभरात चाललेल्या दहशतवादी कारवायांचे कोणते ना कोणते कनेक्शन पाकिस्तानशी जोडलेले असते. अस्थिर सरकार, मोडकळीस आलेली अर्थव्यवस्था, राजकीय महत्वकांक्षा असलेले लष्कर, आणि जिहादी कारवाई करण्यासाठी वाटेल ते करण्याची तयारी असलेली धर्मांध जनता ही जागतिक विद्धवंसाला कारणीभूत ठरु शकेल अशी सूपीक परिस्थिती पाकिस्तानात आहे.

त्यामुळे आज 9/11 ऩंतर दहा वर्षांनी कदाचित अमेरिकेचा भूभाग अधिक सुरक्षित झाला असेल. मात्र ज्या पश्चिम आशिया आणि दक्षिण आशियाई भागात अमेरिका ही लढाई लढत आहे त्या ठिकाणी अमेरिकेची परिस्थिती अधिकच अवघड होऊन बसलीय. जगातली एकमेव महासत्ता होण्याच्या महत्वकांक्षेनं झपाटलेल्या अमेरिकेसाठी ही परिस्थिती नक्कीच अभिमानास्पपद नाही. आपल्या स्वार्थासाठी राजकीय रंगमंचावर वाटेल तशी टोपी फिरवणे आणि अगदी कोणत्याही स्तराला जाण्याची नेहमीच तयारी असणा-या अमेरिकेच्या आजवरच्या धोरणामुळेच या देशावर ही परिस्थिती ओढवली आहे.

संकट आली की त्यामधून उसळी मारयची आणि आपल्या शक्तीशाली सामर्थ्यानं जगाचे डोळे दिपून टाकयचे हा अमेरिकेचा आजवरचा इतिहास आहे. 19 व्या शतकातील अमेरिकन यादवी, 1929 ची महामंदी, दुसरे महायुद्ध, कोल्ड वॉर यासारख्या प्रत्येक घटनांमध्ये ह्या 'ग्रेट अमेरिकन पॉवर' चे दर्शन जगाला झाले आहे. आता आपल्या पल्लेदार भाषणांमधून Yes We Can चा नारा देत अमेरिकेचे अध्यक्ष बनलेले बराक ओबामा पुन्हा एकदा या 'ग्रेट अमेरिकन पॉवर' चे दर्शन जगाला घडवून देतात का हा खरा प्रश्न आहे.

अण्णांचे आंदोलन आणि लोकशाही व्यवस्था

2011-08-26T14:43:00.000-07:00

दैन्य विघटना दिसे सभोवती, मनात सलते हे शल्य

ते काढाया यत्न करावे यातच जीवन साफल्य .

अशा प्रकारच्या ओळी आपल्यापैकी अनेकांनी कित्येकदा वाचल्या असतील. त्यावर पोटतिडकीने चर्चा केली असेल, शोधनिंबधही लिहले असतील..पण केवळ वाचन,चर्चा शोधनिबंध लिहून हा विषय थांबत नाही. आपल्या देशाची आपल्या बांधवांची आज जी अवस्था झालीय ती बदलली पाहिजे...ही अवस्था ज्यांनी केली त्यांना शासन व्हावे किमान त्यांना जरब बसावी यासाठी काही तरी केलं पाहिजे यासाठी पुढाकार घेणारे यासाठी मरमर करणारे फारच थोडे आहेत. थोडक्यात काय तर शिवाजी जन्मावा तो शेजारच्या घरात हीच मानसिकता असलेल्या या देशात अण्णा हजारे नावाचा शालेय शिक्षण ही पूर्ण न झालेला 76 वर्षांचा खेडूत देशातील भ्रष्टाचार संपुष्टात यावा यासाठी प्रभावी यंत्रणा उभारावी यासाठी आमरण उपोषणाचा मार्ग स्विकारतो. मराठी मिश्रीत हिंदीमध्ये बोलणा-या अण्णांच्या शूद्ध आचार , शूद्ध विचार, समर्पण, त्याग या सारख्या शब्दांची या 120 कोटींच्या देशाला भूरळ पडते..कोणतेही प्रलोभन, धाक न दाखवता या चळवळीला पाठिंबा देण्यासाठी लोक जमतात ही खरच अतिशय अविश्वसनीय गोष्ट आहे.

या अविश्वसनिय गोष्टी सुरु असतानाही काही गोष्टी मात्र अत्यंत अपेक्षेप्रमाणे सुरु आहेत. अण्णा हजारे कसे हट्टी आहेत...त्यांच्या साध्या इमेजचा फायदा घेत केजरीवाल,किरण बेदी आपला छुपा एजंडा कसा राबवतायत, भाजपला सत्तेमध्ये आणण्यासाठी रा.स्व.संघ अण्णांचा वापर करतंय, अण्णांचा लोकपाल ही एक कशी फॅंटसी आहे आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे या आंदोलनामुळे देशाच्या सार्वभौमं संसदेला कसा धोका निर्माण झालाय...हे आंदोलन लोकशाही व्यवस्थेसाठी कसे घातक आहे असा प्रचारही आपल्या देशातील काही मंडळी अगदी प्रामाणिकपणे करतायत. महेश भटसारख्या भंपकांनी अण्णा हजारेंची तुलना काश्मिरमधले फुटीरतावादी नेते गिलानीशी केली. तर वादग्रस्त आणि बेछूट बोलण्यामध्ये दिग्विजय सिंगांचे महिला रुप असलेल्या अरुंधती रॉयनी महाराष्ट्रात शेतकरी आत्महत्या करत असताना अण्णा हजारे गप्प का होते ? असा सवाल उपस्थित केला. टीम इंडियाने वर्ल्ड कप जिंकला त्यावेळी अण्णांनी त्यांचे कौतुक कुठे केले ? म्हणून माझा या आंदोलनाला विरोध आहे असे अजून कोणत्या क्रिकेटपटूनी म्हंटले नाही हे निश्चितच कौतुकास्पद मानावे लागेल.

गेल्या दोन आठवड्यापासून सुरु असलेल्या पस्पर विरोधी मत-मतांतरामुळे माझ्या डोक्याचा पार 'केमिकल लोचा' झाला होता. ही दुसरी क्रांती आहे की भाबडा आशावाद ? /यामध्ये टीम अण्णांचा निस्वार्थीपणा आहे की आक्रस्ताळेपणा ? ज्या लोकशाही तत्वांचा मला अभिमान आहे...ज्या सांसदीय पद्धतीचा अभ्यास मी अगदी आवडीने केलाय....त्याला यामुळे खरचं धक्का बसेल ? तिचे महत्व कमी होईल ? महेंद्रसिंग टिकैत, शरद जोशी यांच्या एकेकाळच्या आंदोलनाप्रमाणेच अण्णांच्या आंदोलनाची अवस्था होईल ? सर्वात महत्वाचे म्हणजे लोकपाल हे देखील भ्रष्टाचार करण्याचे नवे माध्यम बनेल का या सारख्या प्रश्नांनी मी काहीसा गोंधळलो होतो. मात्र गेल्या काही दिवसात याबबतची वेगवेगळे साहित्य वाचले. मित्रांशी चर्चा, वाद-विवाद केले आणि त्यानंतर अण्णा हजारेंचे आंदोलन हे देशाच्या भल्यासाठी आवश्यक आहे तसेच यामुळे देशाच्या लोकशाही व्यवस्थेला कोणताही धोका निर्माण होणार नसून उलट ती सशक्तच होईल असं माझं ठाम मत झालंय.

लोकांनी लोकांसाठी लोकांकरता चालवले राज्य म्हणजे लोकशाही. ही व्याख्या आपण सर्वांनी शिकली आहे. आज आपल्या देशातली लोकशाही खरीच तशी आहे ? ज्यांना आपण लोकप्रतिनिधी म्हणून निवडून देतो त्यामधील बहुतेकांची निवडणुकीपूर्वीची संपत्ती आणि पाच वर्षानंतरची संपत्ती यामध्ये एकदम फरक कसा काय पडतो ? नगरसेवक म्हणून निवडून येण्यापूर्वी जून्या पुराण्या लूनावर फिरणारा....झोपडी वजा घरात राहणारा व्यक्ती ...तो नगरसेवक झाल्यानंतर काही वर्षातच कारमध्ये फिरु लागतो. त्याचे झोपडी वजा घराची जागा एका इमारतीने घेतली असते. हे कसे काय घडते ? जगनमोहन रेड्डींकडे अशी काय जादूची छडी आहे किंवा त्यांच्यामध्ये असे कोणते अफाट व्यवसायिक कर्तुत्व आहे की त्यामुळे ते अवघ्या पाच वर्षात 11 लाखांवरुन थेट 43 हजार कोटींचे मालक बनतात ( ही केवळ अधिकृत आकडेवारी आहे ) मधू कोडा सारख्या व्यक्ती एखाद्या राज्याच्या अर्थव्यवस्थेला आव्हान निर्माण करणारे घोटाळे करतात... रेड्डी बंधू आपल्या अफाट संपत्तीच्या जोरावर येदीयुराप्पा सरकार आणि कर्नाटक भाजपला आपल्या दावणीला बांधू शकतात..आदर्श, लवासा सारख्या प्रोजेक्टच्या फाईल झटपट सरकतात...पण मावळमधल्या शेतक-यांचा आक्रोश ऐकायला सरकारला वेळ नाही ही अशी आणि याप्रकारची न संपणारी उदाहरणे आपल्याला सर्वांनाच माहिती आहेत. तरीही आपण ती सहन कितपत करायची ? जयललिता, शिबू सोरेन यासारखे घोटाळेबाज नेते वारंवार मुख्यमंत्री होतात. राजकीय गरज आणि स्वार्थापोटी त्यांना पाठिंबा देण्यासाठी सर्वच राष्ट्रीय पक्षात चढाओढ असते. इतकचं काय तर लालूप्रसाद यादव सारखे नेते भ्रष्टाचार ही देशाला लागलेली किड आहे असं सांगत संसदेमध्ये भलं मोठं भाषण ठोकतात. हे सारे आपण संसदीय लोकशाहीच्या, लोकप्रतिनिधींचे हक्क यासाऱख्या गोंडस आणि पुस्तकी तत्वांसाठी आपण किती दिवस सहन करायचे ?

याबाबतचे वाचन करत असताना श्री अभय फिरोदीया यांच्या लेखातला एक किस्सा मला इथे टाकायचा मोह होतोय फिरोदीया यांना वीस वर्षापूर्वी त्यांच्या एका राजकारणी मित्राने ( जो मंत्रीही होता ) त्यांनी राजकारण्यांविषयी तीन गृहितके सांगितले आहेत पहिले - राजकारणी मंडळी लोकसेवेसाठी सत्तेवर येत नाहीत, तर स्वत:ची सत्ता वाढविण्यासाठी आणि ती टिकवण्यासाठी ते सत्तेवर येतात. दुसरे - फक्त स्वत:ला फायदेशीर ठरणारे कायदेशीर किंवा प्रशासकीय पाऊलच ते उचलतात. तिसरे प्रशासकीय किंवा संसदीय पातळीवर त्यांनी उचललेले कोणतेही पाऊल जनतेच्या फायद्यासाठीच टाकले आहे. असे चित्र निर्माण करतात, तसेच दुर्बल तळागळातीले लोक, अल्पसंख्याकांसाठी हे पाऊल उचलल्याचाही दावाही ते करतात ( मग तसे असो किंवा नसो ) चौथे अलिखित गृहितकही फिरोदीया यांनी या लेखात लिहले आहे. ते म्हणजे तर्कदृष्ट्या पटणारी, देशाच्या हिताची नैतिकतेची सूचना मांडली तरी त्या सूचनेचा हे नेते गांभीर्याने विचार करत नाहीत. अशी सूचना राजकीय यंत्रणेबाहेरच्या व्यक्तींकडून किंवा सूजाण नागरिकांकडून आली, तरी ती दुर्लक्षिली जाते. अशा लोकांना राजकारणी बिनकामाचे किंवा तुच्छ समजतात.

आपल्या राजकर्त्यांचा कारभार हा फिरोदियांनी मांडलेलेल्या या गृहितकांवरच आधारलेला आहे. निवडणूक व्यवस्थेतील सर्व त्रूटींचा फायदा घेत ज्यांना एकूण मतदार संख्येच्या 15 ते 20 टक्के मतं मिळाली आहेत ती आपली लोकप्रतिनिधी असतात. मनी आणि मसल पॉवरच्या जोरावर दादा, भाई म्हणून मिरवणारी ही मंडळी आपले प्रतिनिधी म्हणून देशाच्या कायदेमंडळात बसतात आणि कायदे पास करतात अशा वेळी जनलोकपाल सारखे यांच्या नरडीचा घोट घेणारे आणि आपली दुकानदारी बंद करणारे विधेयक ही मंडळी कसे संमत करतील ?

टीम अण्णांनी तयार केलेले लोकपाल विधेयक संमत झाले तर संसदेचा अवमान होईल असा प्रचार सध्या केला जातोय. आपल्या सरकारला सोनिया गांधी यांच्या अध्यक्षेतेखालील परिषदेने तयार केलेला मसुदा चालतो. या परिषदेच्या सदस्यांचा कायदानिर्मितीमध्ये सक्रीय सहभाग असतो. सोनियांच्या स्वयंसेवी संस्थांना जो न्याय आहे तो अण्णांच्या स्वयंसेवी संस्थेला का नाही ?

सध्या देशात असंख्य घोटाळ्यांची मालिका सुरु आहे. या घोटाळ्यांमध्ये गुंतलेले सर्वपक्षीय नेत्यांचे चेहरे उघड होतायत तरीही ही बडी धेंड अजूनही उजळ माथ्यानं समाजात वावरतात. भ्रष्टाचाराच्या आरोपाखाली आजवर कोणत्या लोकप्रतिनिधीला कायमचे जेलमध्ये राहवे लागले आहे ?

लोकपाल बिलातील वादग्रस्त तरतूदींवर चर्चा होऊन त्यामध्ये आवश्यक बदल घडले पाहिजेत. मात्र हे बिल संसदेमध्ये सादर न करण्याचा हट्ट सरकारने का धरला ? हा हट्ट सरकारने 16 ऑगस्टपूर्वी सोडला असता तर अण्णांचे उपोषण झालेच नसते. भ्रष्ट व्यक्तींना जरब बसवण्यासाठी सरकारही गंभीर आहे असा संदेश ही यामधून गेला असता. मात्र मनमोहन सरकारने ही संधी दवडलीय. या कायद्यामुळे भ्रष्टाचार शंभर टक्के संपणार नाही मात्र भ्रष्ट व्यक्तींना जरब निश्चित बसू शकेल. एकट्या टी.एन. शेषनने निवडणूक आयोगाची जरब काय असते हे देशाला दाखवून दिलं. कॅगचा वार्षिक रिपोर्ट किती परिणाम करु शकतो हे विनोद रायनं सिद्ध केलंय. शेषन, विनोद राय यासारखे काम लोकपालही करु शकतो.

पंतप्रधान आणि न्यायव्यवस्था लोकपालाच्या कार्यकक्षेत येता कामा नये हा हट्ट कशासाठी ? भारतीय राज्यघटनेनुसार देशाची जनता सार्वभौम आहे. तर मग या सार्वभौम नागरिकांचे जगणे असह्य करणा-या प्रत्येकांना वेळोवेळी जाब विचारायचा अधिकार त्यांना असायला हवा. देशाच्या राजकीय संस्कृतीचे संपूर्ण चित्र यामधून बदलू शकते. ते चित्र बदलू नये यासाठीच सध्या आटापिटा सुरु आहे.

स्वत:च्या फायद्यासाठी कायदे करणारी व्यवस्था बदलण्याची आता गरज आहे. लोकशाही व्यवस्थेत संसद सर्वोच्च आहे, संसद सदस्य नाही. सरकार सर्वोच्च आहे, सरकार चालवणारे नाही. त्याचप्रमाणे लोकपाल सर्वोच्च, लोकपाल ही यंत्रणा चालवणा-या व्यक्ती नाही हे सर्वांनीच लक्षात घ्यायला हवे. अण्णा हजारेंनी दुस-या स्वातंत्र्य लढ्याची जी हाक देशाला दिली आहे त्यामधून याच प्रकारचे स्वातंत्र्य देशाला अपेक्षित आहे. देशातल्या जनतेला स्वातंत्र्य मिळावे यासाठी सुरु असलेले हे आंदोलन लोकशाही व्यवस्थेसाठी धोकादायक कसे असू शकेल ?

टीम इंडियाचे वस्त्रहरण

2011-08-13T14:30:00.000-07:00

प्रचंड तगडी स्टारकास्ट, अनुभवी आणि नावाजलेला दिग्दर्शक, पाण्यासारखा पैसा खर्च करणारा निर्माता, उत्तम लोकेशन्स, तगडी तंत्रज्ञानाची फौज, आणि प्रसिद्धीपूर्वी ओतलेला पैसा या सा-या गोष्टींद्वारे वातावरणनिर्मीती करता येते. लोकांची उत्सुकताही चाळवता येते. मात्र चित्रपट सुपरहिट होण्यासाठी या सर्वांची एकत्रित भट्टी जमली पाहिजे. नावाजलेले कलाकार आपल्याच प्रतिमेच्या प्रेमात पडून जर पाट्या टाकणारे काम करु लागले तर ते लगेच उघडे पडतात. त्यांचा चित्रपट फ्लॉप होतो. अशा प्रकारचा चित्रपट मोठी अपेक्षा ठेवून गेलेल्या प्रेक्षकांचा जो मनस्ताप होतो जी चिडचिड होते तशीच माझी अवस्था सध्या झाली आहे.

गेली 19 महिने जपलेलं टेस्टमधलं साम्राज्य आता खालसा झालाय. नंबर 1 हा काही कायमस्वरुपी नसतोच. जी टीम आज नंबर 1 वर आहे ती उद्या नंबर 2 वर येणार हे निश्चित असतं. क्रिकेटवर एक दशकांपेक्षा जास्त राज्य करणारे वेस्ट इंडिज, ऑस्ट्रेलिया हेही नंबर 1 वरुन पायउतार झाले आहेत. मग आपल्या पराभवाचं इतकं मनाला का लावू घ्यायचं ? असा प्रश्न एखाद्याला पडू शकतो. पण आपण ज्या पद्धतीनं हरलोय त्याबद्दल या टीमला कधीही क्षमा करता येणार नाही. टेस्टमध्ये नंबर 1 , चार महिन्यापूर्वी वन-डेमधली वर्ल्ड चॅम्पियन असणारी टीम इंग्लंड विरुद्ध बांग्लादेश किंवा झिम्बाब्वेला लाजवेल अशा पद्धतीने हरली आहे.

आपली कामगिरी किती सुमार आहे. हे भयाण वास्तव जाणून घेण्यासाठी काही आकडेवारी पुरेशी आहे. ( ही आकडेवारी भारत वि. इंग्लंड यांच्यातील पहिल्या 3 टेस्टची आहे. )

भारताने केलेले रन्स - 1461
इंग्लंडने केलेले रन्स - 2218 ( इंग्लंड 757 रन्स अधिक )
भारतीय बॉलर्सनी घेतलेल्या विकेट्स - 41
इंग्लिश बॉलर्सनी घेतलेल्या विकेट्स - 60 ( इंग्लंड 19 विकेट्सने म्हणजेच जवळपास दोन इनिंग जास्त )
भारतीय बॅट्समनने झळकावलेल्या सेंच्युरी / डबल सेंच्युरी - 2 /0
इंग्लंडच्या बॅट्समनने झळकावलेल्या सेंच्युरी/ डबल सेंच्युरी - 5/2
भारतीय बॅट्समनने झळकावलेल्या हाफ सेंच्युरी - 7
इंग्लंडच्या बॅट्समनने झळकावलेल्या हाफ सेंच्युरी - 9
इंग्लंडने आपल्यापेक्षा एक इनिंग कमी बॅटिंग केली आहे अन्यथा हा फरक आणखी वाढला असता.

बॅटिंग, बॉलिंग, फिल्डिंग, मैदानावरचे आणि मैदानाबाहेरचे डावपेच अशा प्रत्येक क्षेत्रात इंग्लंडने आपल्यावर मात केली आहे. वर्ल्ड चॅम्पियन, टेस्टमधली नंबर 1 टीम अशी एकदम रसातळाला कशी जाऊ शकते. ह्या टीमवर काही भानामती तर झाली नाही ना इतक्या टोकच्या अविश्वसनिय पद्धतीनं सध्या आपण हरतोय.

अवसानघातकी बॅटिंग - बलाढ्य बॅटिंग ही टीम इंडियाची सर्वात मोठी शक्ती. याच बॅटिंगच्या जोरावर आपण नंबर 1 झालो. सचिन, सेहवाग, द्रविड, लक्ष्मण सारखे अनुभवी आणि सोबतीला गंभीर, रैना आणि धोनीसारखे आक्रमक युवा बॅट्समन या टीममध्ये आहेत. संपूर्ण क्रिकेटविश्वाला हेवा वाटावा इतकी श्रीमंत बॅटिंग ऑर्डर आपल्याला लाभली आहे.

पण इंग्लंडमध्ये काय झाले ? टेस्टमध्ये सर्वात जास्त रन्स करणारे पहिले दोन बॅट्समन ( सचिन, द्रविड ) ज्या टीमममध्ये आहेत. त्या टीमला 6 पैकी एकाही इनिंगमध्ये 300 चा टप्पा पार करता आलेला नाही. सचिन, द्रविड आणि लक्ष्मण या तिघांचे एकत्रित टेस्टमध्ये एकूण 101 सेंच्युरी आहेत. पण या सीरिजमध्ये सचिन- द्रविड, सचिन- लक्ष्मण किंवा द्रविड - लक्ष्मण यांना एकदाही शतकी पार्टनरशिप करता आली नाही.याच भक्कम मीडल ऑर्डरच्या जोरावर आपण गेली 19 महिने राज्य केलं होतं. तीच मीडल ऑर्डर या सीरिजमध्ये अपयशी ठरली आहे. लॉ ऑफ एव्हरेज, किंवा महासेंच्युरीचे दडपण किंवा वेस्ट इंडिज दौ-यावर न जाण्याची चूक कारण काहीही असो सचिनसाठी ही सीरिज निराशाजनक ठरलीय. व्ही.व्ही.एस. लक्ष्मणच्या खेळण्यातील सौंदर्याला इंग्लंडमध्ये क्षणभंगुरतेचा शाप लागलाय. लॉर्डस आणि ट्रेंट ब्रिज टेस्टमध्ये लक्ष्मण चांगलं खेळत असताना अचानक खराब शॉट मारुन आऊट झाला. एकट्या राहुल द्रविडने पहिल्या दोन टेस्टमध्ये शर्थीचे प्रयत्न केले. मात्र त्याचीही शिकस्तही अपूरी ठरली.

वीरेंद्र सेहवाग पहिल्या दोन टेस्ट दुखापतीमुळे खेळू शकला नाही. तिस-या टेस्टमध्ये प्रचंड गाजावाजा करत तो आला आणि लगेच परतला. दोन्ही इनिंग मिळून तो फक्त 8 मिनिटे बॅटिंगसाठी मैदानात होता. दुस-या इनिंगमध्ये जेंव्हा टीमला त्याची प्रचंड गरज होती. त्यावेळी ह्या नजफगडच्या नवाबाने आपली विकेट खिरापतीमध्ये बहाल केली. जेम्स एण्डरसनचा पहिलाच बॉल तो अगदी उतावळ्या पद्धतीने ( यालाच कौतुकाने सेहवाग स्टाईल म्हंटले जाते ) खेळला. सेहवाग खेळताना बहुधा हे विसरला असवा की स्लिपमध्ये राहुल द्रविड नाही स्ट्रॉस उभा आहे. स्ट्रॉसनं आनंदाने सेहवागचे दान स्विकारले. एजबस्टमध्ये तिस-या दिवशी इंग्लंड प्रचंड भक्कम परिस्थितीमध्ये असताना एलिस्टर कूकने शांतपणे खेळ करत फक्त 3 फोर लगावले . आणि आपले हे साहेब जणू काही ही T-20 किंवा वन-डे आहे अशा थाटात पहिल्याच बॉलवर फोर मारायला निघाले.संयम आणि दृढनिश्चयाच्या जोरावर इंग्लंडचा सलामीवीर कूकने 294 रन्स काढले. आपला ओपनर सेहवाग उतावळेपणाच्या नादात दोन्ही इनिंगमध्ये पहिल्याच बॉलवर परतला.

बॉलिंगची बोंब - कोणतीही टीम नंबर 1 वर टिकण्यासाठी त्या टीमचे बॉलर्स प्रभावी असणे आवश्यक असतं. वेस्ट इंडिज किंवा ऑस्ट्रेलिया या देशांनी दिर्घकाळ राज्य केलं याचं कारण त्यांचे बॉलर्स आहेत. हेच दुस-या शब्दात सांगयच झालं तर एम्ब्रोज, वॉल्श गेल्यानंतर वेस्ट इंडिजची टीम मोडकळीस आली. आणि वॉर्न, मॅग्रा नंतर कांगारुंचा कडेलोट झाला. भारताची बॉलिंग इतकी शक्तीशाली कधीच नव्हती. मात्र झहीर खानच्या अनुपस्थितीमध्ये त्यामधला जीव हरवला. ज्या बॉलर्सनी मागच्या वर्षी दक्षिण आफ्रिकेत पहिली टेस्ट हरल्यानंतर कमबॅक केलं होत. ती जिद्द यंदा दिसलीच नाही. हरभजनचा सुमार खेळ सुरुचं होता. लॉर्डसमधला एक स्पेल सोडल्यास ईशांतची जादू चालली नाही. प्रवीणकुमारनं प्रयत्न केले पण त्यात सातत्य नव्हते. त्यानं या 3 टेस्टमध्ये इतकी बॉलिंग केलीय की तो आता मैदानावर बॉलिंग करताना कधीही पडेल असं वाटू लागलंय. श्रीशांतने ट्रेंट ब्रिजमध्ये पहिल्या दिवशी आशा जागवली. मात्र एजबस्टनमध्ये तो आपण किती भंपक आहोत हे सिद्ध करण्यासाठीच बॉलिंग करत होता. अमित मिश्रा तर नो बॉल टाकणे हा आपला हक्कच आहे अशा पद्धतीनं बॉलिंग करतोय. अमित मिश्रानं आपल्या 12 टेस्टमध्ये 69 नो बॉल टाकले आहेत. तर इंग्लंडच्या सगळ्या बॉलर्सनी एकत्रित मागच्या 11 टेस्टमध्ये 39 नो बॉल टाकले आहेत. केवळ नो बॉलमधला हा फरक दोन टीममधला फरक स्पष्ट करण्यासाठी पुरेसा आहे.

खराब फिल्डिंग - भारतीय क्रिकेट टीमचा जन्म झाला तेंव्हापासून हा रोग आहे. लॉर्डसमध्ये पीटरसन 100 च्या आत असताना त्याचा कॅच आपल्या फिल्डरनं सोडला. पिटरसनने ़डबल सेंच्युरी झळकावली. एजबस्टन टेस्टच्या दुस-या दिवशी द्रविड, सचिन आणि श्रीशांतने मिळून 4 कॅच सोडले. यापैकी सचिननं 165 वर कूकची कॅच सोडली. तर द्रविड आणि श्रीशांतनं मॉर्गनला तो 30 रन्स करण्याच्या आत जीवदान दिलं. कूकनं 294 रन्स काढले. तर वन-डे स्पेशालिस्ट म्हणून ज्याच्यावर शिक्का आहे त्या मॉर्गननेही सेंच्युरी झळकावत भारतीयांच्या जखमेवर मीठ चोळलं. सुमार बॉलिंगवर गलथान फिल्डर्सनी कळस चढवल्यामुळेच इंग्लंडला भक्कम धावसंख्येची इमारत उभी करता आलीय.

धोनीला काय झाले ? -

टीम इंडियाचा लकी कॅप्टन महेंद्रसिंग धोनीसाठी हा सर्वात खडतर दौरा ठरतोय. धोनीच्या कॅप्टनसीखाली पहिल्यांदाच भारतीय टीम टेस्ट सीरिजमध्ये पराभूत झालीय. धोनीच्या कॅप्टनसीमध्ये यापूर्वी भारतीय टीम सलग दोन टेस्ट एकदाही हरली नव्हती. आता पराभवाची हॅटट्रिक झालीय आणि 0-4 असा व्हाईटवॉश होण्याचा धोका आहे. पहिल्या दोन टेस्टमध्ये बॅट्समन म्हणूनही धोनी फ्लॉप ठरला . धोनीची बॅट ही ब-याचदा शांत असते. पण यशाच्या धुंदीत हे अपयश खपवून घेतलं जायचं. आता या सीरिजपासून धोनीच्या अपयशाचा आवाजही जोरात घुमायला लागलाय. कब तक धोनी ? यासारखे प्रश्न आता विचारले जाऊ लागलेत. एजबस्टनमध्ये त्यानं प्रतिकार करण्याचा प्रयत्न केला. पण आता त्याला बॅट्समन म्हणून वारंवार सिद्ध करावं लागेल. पाचव्या किंवा सहाव्या क्रमांकावर बहुतेक काळ बॅटिंग करुनही टेस्टमध्ये 32 सेंच्युरी झळकावणारा ऑस्ट्रेलियाचा माजी कॅप्टन स्टीव्ह वॉचा आदर्श धोनीनं ठेवण्याची गरज आहे. स्टीव्ह वॉची टीमला संकटातून बाहेर काढण्याची कला धोनीने शिकली पाहीजे. अन्यथा कॅप्टन पदासाठी दुसरा समर्थ पर्याय मिळताच त्याची हकालपट्टी निश्चित आहे.

धोनीची कॅप्टनसीही या सीरिजमध्ये सामान्य होतीय. झहीर खानच्या अनुपस्थितीमध्ये तो अगदीच केविलवाणा वाटतोय.लॉर्डसमध्ये तर पहिल्याच दिवशी घायकुतीला येत त्यानं बॉलिंग केली. प्रवीण कुमार आणि ईशांत शर्मा हे दोन फास्टर आणि फुसका हरभजन टीममध्ये असल्यामुळे नाईलाजाने त्याला बॉलिंग करण्याचा जुगार खेळावा लागला. मात्र लॉर्डस टेस्टच्या दुस-या इनिंगमध्ये त्यानं रंगात आलेल्या ईशांत शर्माचा स्पेल अचानक बंद केला. ट्रेंट ब्रिजमध्ये तर त्यानं इयान बेलला परत बोलवण्याचं जे अफाट दातृत्व दाखवलं त्यामुळे धोनी मला आता थेट पृथ्वीराज चौहान यांच्या वंशातला वाटू लागलाय. बॅटिंगमधल्या खराब फॉर्मचा परीणाम त्याच्या कॅप्टनसीवर होतोय. मर्यादीत साधनांचा कुशलतेनं वापर करणारा हुशार कॅप्टन अशी त्याची ओळख आहे. मात्र या सीरिजमध्ये धोनीच्या कॅप्टनसीची स्पार्क अजून दिसलाच नाहीयं. टीम फॉर्मात येण्यासाठी धोनीमधला कॅप्टन परत येणंही आवश्यक आहे.

बीसीसीआय कधी बदलणार ?

भारतीय टीमच्या या फ्लॉप शोचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे अतिक्रिकेट. गल्ली पासून दिल्लीपर्यंतच्या सर्व क्रिकेट विश्लेषकांचे आणि रसिकांचे हेच मत आहे. वर्ल्ड कपसारख्या सर्वात प्रतिष्ठेच्या आणि मानसिक दृष्ट्या खडतर स्पर्धेनंतर अवघ्या आठवडा भराच्या आता आयपीएलच्या घाणीला भारतीय क्रिकेटपटूंना जुंपले गेले. मार्च आणि एप्रिलच्या उन्हाळ्यात संपूर्ण भारत भ्रमण करणारी ही कंटाळवाणी स्पर्धा खेळाडूंना खेळावी लागली. जाहीरातदार तसेच फ्रॅंचायझी मालकांच्या दबावामुळे आयपीएलही खेळाडूंसाठी मानसिकरित्या कटकटीची आहे. आयपीएलचा थकवा घालवण्याची संधी काही मोजक्या प्लेयर्सनाच मिळाली. त्यानंतर भारतापेक्षा अगदी भिन्न वातावरण असलेला वेस्ट इंडिजचा दौरा. वेस्ट इंडिज सीरिजनंतर लगेच इंग्लंडची ही प्रतिष्ठेची सीरिज. अवघा एक सराव सामना खेळून भारतीय टीमला लॉर्डसमध्ये टेस्टसाठी उतरावं लागलं.

या अतिक्रिकेटमुळेच भारतीय टीमला दुखापतींचे ग्रहण लागले. झहीर खान, हरभजन, युवराज सीरिजमधून आऊट झाले. वीरेंद्र सेहवाग दोन तर गंभीर एक टेस्ट खेळू शकला नाही. महत्वाच्या मॅचमध्ये झहीर सेहवाग आणि गंभीर नसल्याचा फटका टीमला बसला.इंग्लंड सीरिजमध्ये इतकी ओरड होऊनही बोर्ड धडा घ्यायला तयार नाही. या टेस्ट सीरिजनंतर 1 टी-20 आणि पाच वन-डे मॅचेसची सीरिज खेळून 18 स्पटेंबरला ही खचलेली आणि थकलेली टीम परत येईल. त्यानंतर दुस-याच दिवसापासून म्हणजे 19 स्पटेंबर पासून चॅम्पियन्स लीगला सुरुवात होतीय.सचिन, हरभजन, मुनाफ, धोनी, रैना, आणि विराट कोहली हे प्रमुख प्ले्यर या स्पर्धेत अगदी दुस-या दिवसापासून खेळताना दिसतील.चॅम्पियन लीग संपल्यानंतर लगेच इंग्लंडची टीम भारतामध्ये वन-डे आणि T-20 खेळण्यासाठी येणार आहे. हा दौरा संपतो न संपतो तोच वेस्ट इंडिज-भारत वन-डे सीरिज आहे. त्यानंतर डिसेंबरमध्ये टीम इंडियाला आणखी एका खडतर अशा ऑस्ट्रेलिया दौ-यावर जायचे आहे. म्हणजेच इंग्लंड प्रमाणेच ऑस्ट्रेलियातही बॅण्ड वाजावा अशी संपूर्ण व्यवस्था बीसीसीआयनं केली आहे.
ज्या क्रिकेटपटूंच्या जोरावर हे बोर्ड श्रीमंत झाले. त्याच क्रिकेटपटूंची जराही पर्वा न करणारे बीसीसीआयचे धोरण जोपर्यंत संपणार नाही तोवर टीम इंडियाचे होणारे वस्त्रहरण कोणीही रोखू शकणार नाही.

भारतीय क्रिकेटचा सच्चा सेवक

2011-08-06T14:11:00.000-07:00

तो क्रिकेटचा देव मानला जात नाही. किंवा कॅप्टन कूल म्हणूनही ओळखला जात नाही. त्यानं कधी एकाच ओव्हरमध्ये सहा सिक्सर्स मारले नाहीत... किंवा त्याचा कधी ऑफ साईडचा महाराजा म्हणून गौरव झाला नाही. तरीही भारतीय क्रिकेट टीम जेंव्हा जेंव्हा संकटात सापडली तेंव्हा गल्ली पासून दिल्ली पर्यंतचे क्रिकेट चाहते आणि ्अगदी निवड समितीलाही एका क्रिकेटपटूची आठवण होते. तो म्हणजे संकटमोचक राहुल द्रविड. भारतीय क्रिकेटचा 'सच्चा सेवक' ही ओळख असलेला राहुल द्रविड लवकरच वन-डे क्रिकेटमधून रिटायर होणार आहे.

दिलेली प्रत्येक जबाबदारी आपलं सर्वस्व ओतून पार पाडणा-या द्रविडचा निवड समितीनं अगदी यूझ एण्ड थ्रो अशा पद्धतीनं वापर केला. वन-डे क्रिकेटमध्ये 10 हजार पेक्षा जास्त रन्स काढूनही याची कायम टेस्ट प्लेयर अशीच ओळख. आता इंग्लंड विरुद्धच्या सीरिजमध्ये वर्ल्ड चॅम्पियन बनल्यानंतर अवघ्या चार महिन्यात धोनीची ब्रिगेड जमिनीवर आलीय. वेस्ट इंडिज आणि ऑस्ट्रेलियानंतर क्रिकेटमध्ये 'भारतीय युग ' अवतरलं अशी स्वप्न पाहणा-यांना आता ही टीम इंग्लंड विरुद्ध 50 ओव्हर्स बॅटिंग करेल ना अशी शंका वाटू लागलीय. त्यामुळेच या टीमचं बुडत जहाज वाचवण्यासाठी जवळपास दोन वर्षांनंतर कुणालाही कल्पना नसताना ( अगदी राहुल द्रविडलाही ) त्याचा वन-डे टीममध्ये समावेश करण्यात आला. निवड समितीच्या या Use & Throw पॉलिसीला द्रविडनं आपली निवृ्ती जाहीर करुन चपराक लगावलीय.

निवड समितीलच्या लहरी वृत्तीची किती उदाहरणं द्यावीत... 2003 च्या वर्ल्ड कपपूर्वी अगदी अचानक राहुल द्रविडवर विकेट किपरची जबाबदारी सोपवण्यात आली. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये विकेट किपर हा एक स्पेशलाईजड जॉब आहे. त्यातच दक्षिण आफ्रिकेच्या फास्ट पिचवर आणि तेही वर्ल्ड कप सारख्या अतिशय महत्वाच्या स्पर्धेत अशी जबाबदारी द्रविडवर सोपवण्यात आली. द्रविडच्या जागेवर दुसरा एखादा क्रिकेटपटू असता तर त्यानं ही धोक्याची जबाबदारी निश्चितच नाकारली असती. पण भारतीय क्रिकेटची सेवा करणे हे एकमेव तत्व घेऊन खेळणा-या द्रविडनं हा धोका स्विकारला. क्रिकेटवेड्या देशात वर्ल्ड कप सारख्या स्पर्धेत एखादी चूक आपलं करियर उद्धवस्त करु शकते हे माहिती असूनही ( हा वर्ल्ड कप आपण जिंकला... मात्र अजूनही दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या शेवटच्या ओव्हर्समुळे कित्येक जण आशिष नेहराला माफ करायला तयार नाहीत ) द्रविडनं विकेट किपिंगचे ग्लोव्ज हातामध्ये चढवले आणि अगदी फायनलपर्यंत आपली जबाबदारी नेटानं आणि जिद्दीनं पार पाडली.

त्यानंतर दोनच वर्षात राहुल द्रविड कॅप्टन झाला. तिस-या क्रमांकावरचा त्या काळातला सर्वात यशस्वी बॅट्समन म्हणून त्याची ओळख होती. तरीही त्यानं टीमच्या रणणिनीताचा भाग म्हणून स्वत:च पाचव्या क्रमांकावर डिमोशन केलं. वन-डे क्रिकेटमध्ये जास्तीत जास्त रन्स करण्याची संधी ही पहिल्या तीन बॅट्समनलाच मिळते. हे त्याला निश्चितच माहिती होतं. तरीही त्यानं खालचा क्रमांक स्विकारला. त्याकाळात अगदी दिनेश कार्तिक, रॉबीन उथ्थप्पा या सारख्या नवोदित बॅट्समन्सनही राहुल द्रविडपेक्षा वरच्या क्रमांकावर बॅटिंग केलीय.

2007 च्या इंग्लंड सीरिजपर्यंत राहुल द्रविडचं वन-डे टीममधलं स्थान कॅप्टन म्हणून आणि प्लेयर म्हणून अबाधित होतं. मात्र भविष्याचा विचार करत त्यानं स्वत:हून कॅप्टनसी सोडली. टीमच्या भविष्याचा विचार करत कॅप्टनसीची कवचकुंडल स्वत: हून सोडणारे किती प्लेयर तुम्हाला या क्षणी आठवतात ? ज्या द्रविडनं टीमचा विचार करत कॅप्टनसीचा त्याग केला त्या द्रविडला त्याच्याशी कसल्याही प्रकारची सल्ला मसलत न करता 2007 च्या ऑस्ट्रेलिया सीरिजनंतर अचानक वन-डे टीममधून काढण्यात आलं.

त्यानंतर थेट 2009 मध्ये दक्षिण आफ्रिकेत होणा-या चॅम्पियन्स ट्रॉफीसाठी त्याची निवड समितीला आठवण झाली. चॅम्पियन्स ट्रॉफी पूर्वी झालेल्या t-20 वर्ल्ड कपमध्ये भारतीय युवा बॅट्समननी साफ निराशा केली होती. इंग्लंड मध्ये स्विंग होणा-या खेळपट्यांवर या IPL च्या हिरोंचं तंत्र साफ उघड पडलं.टीम इंडियांच्या बॅटींगच्या ढासळता किल्ला सावरण्यासाठी 2009 मध्ये द्रविड या बुरुजाची निवड समितीला आठवण झाली. तब्बल दोन वर्षांनतर द्रविडनं वन-डे साठी पॅड बांधले. त्या सीरिजमध्ये 40 च्या सरासरीनं रन्स करुनही त्याला पुढच्या सीरिजमधून वगळण्यात आलं.

आता 2011 साली लॉर्डस टेस्टमध्ये झहीर खान जखमी झाल्यानं कॅप्टन धोनीनं बॉलिंग करण्याचा निर्णय घेतला. त्यावेळी धोनीला विकेट किपर म्हणून पुन्हा एकदा 38 वर्षे पूर्ण झालेला द्रविडचं आठवला. जवळपास सहा वर्षांनतर अचनाक ही जबाबदारी सोपवण्यात येऊनही द्रविडनं हे काम बिनबोभाटपणे पार पाडलं. इतकचं काय तर नॉटिंगहॅम टेस्ट पूर्वी गौतम गंभीर जखमी झाल्यानंतर पुन्हा एकदा द्रविडला ओपनिंगला ढकलण्यात आलं. द्रविडऩं पुन्हा एकदा आपलं नाणं खणखणीत असल्याचं सिद्ध केलं. लॉर्डस पाठोपाठ नॉटिंगहॅममध्येही शतक झळकावलं.

आता इंग्लंड विरुद्धच्या वन-डे सीरिजसाठी राहुल द्रविडची निवड समितीला आठवण झालीय. ज्या रैना, रोहित आणि विराट कोहलीकडं टीम इंडियाचे भविष्य म्हणून पाहिलं जातंय... त्यांच्यापैकी कुणी (खरं तर तिघ जण मिळूनही ) 50 ओव्हर्स खेळतील याची खात्री निवड समितीला नाही. त्यामुळे या रैना, रोहित आणि व कोहली यांना झाकण्यासाठी द्रविडची निवड समितीला आठवण झालीय. लॉर्डस, नॉटिंगहॅम, एजबस्टनच्या उसळत्या पिचवर खेळण्यासाठी द्रविड आणि राजकोट. हैदराबाद, ग्वाहलेरच्या पाटा पिचवर खेळण्यासाठी रैना, रोहित आणि कोहली....हेच निवड समितीचं धोरण आहे. निवड समितीच्या या धोरणाची पूरेपूर माहिती असूनही त्यावर कोणताही आक्षेप न नोंदवता आपली कारकिर्द ऐन बहरात असताना राहुल दविडनं वन-डेमधून रिटायर होण्याचा निर्णय घेतलाय.

मला अनेक गोष्टींची हुरहुर वाटते. आपल्याला लोकमान्य टिळक, सावरकर तसेच तरुण वयातले अटलजी .यांची भाषणं प्रत्यक्ष ऐकता आली नाहीत. बालगंधर्वांची नाटकं पाहिली नाहीत की जयप्रकाश नारायण यांच्या नेतृत्वानं भारवलेला विद्यार्थी चळवळीचा काळ अनुभवता आला नाही. अगदी क्रिकेटमधलं बोलायचं तर डॉन ब्रॅडमन, गॅरी सोबर्स, सुनील गावसकर यांची बॅटिंग पाहण्याचं भाग्य ही मला नाही. असं असलं तरी मी पुढच्या पिढीला हे नक्की सांगू शकेल की मी माझ्या आयुष्यातली 15 वर्षे राहुल द्रविडची बॅटींग पाहिलीय.त्याची ही बॅटिंग मला सतत उभारी देत राहील. काळ कोणताही असो.... परिस्थिती कशीही असो न डगमगता.... न खचता आपलं काम करत राहयचं....माझ्या कुटूंबासाठी, माझ्या मित्रपरिवारासाठी त्याही पुढे जाऊन माझ्या देशासाठी 'मिस्टर डिपेंडेबल' बनण्याचा सतत प्रयत्न करायचा.

राहुल द्रविडनं आता वन-डेमधून रिटायर होण्याचा निर्णय घेतलाय. मात्र टेस्ट साठी अजूनही त्याची गरज क्रिकेटला आहे. फास्ट फूड क्रिकेटच्या या काळात शैलीदार बॅटिंगची परंपरा जपणा-या बोटावर मोजता येतील इतक्या क्रिकेटपटूंमध्ये तो सर्वात आघाडीवर आहे. त्यामुळेच . Rahul Dravid will continue playing test.cricket. So basically Test Cricket has not announced its retirement yet. अशा प्रकारचे SMS मला येत आहेत. अशा प्रकारचे SMS ही भारतीय क्रिकेटचा सच्चा सेवक म्हणून ओळखल्या जाणा-या द्रविडला क्रिकेट फॅन्सनी दिलेली सलामी आहे.

काँग्रेसचा चेहरा

2011-07-17T11:52:00.000-07:00

कुणी त्यांना मनोरुग्ण म्हणतं... तर कुणी देशद्रोही, कोणी गांधी घराण्याचा भाट तर कोणी पाकिस्तानचा समर्थक फेसबुक किंवा कोणत्याही सोशल नेटवर्किंग साईटवर काँग्रेसचे राष्ट्रीय सरचिटणीस दिग्विजय सिंह यांच्या बेताल बडबडीची येथेच्छ धुलाई सुरु आहे. बटला हाऊस एन्रकाऊन्टर बद्दल शंका, करकरेंच्या हत्येच्या कारणाबद्दल वादग्रस्त विधान, अशोक चव्हाण आणि सुरेश कलमाडी यांना निर्दोष असल्याचं दिलेलं प्रमाणपत्र, कलमांडींना सर्वोच्च न्यायालयाने जामीन दिला पाहिजे अशी केलेली मागणी, अण्णा हजारेंना 15 ऑगस्टपासून उपोषण कराल तर याद राखा अशा आशायची दिलेली धमकी ते आता मुंबईत झालेल्या साखळी बॉम्बस्फोटात राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचा हात नाकारता येत नाही अशा अर्थाचे केलेले विधान.दिग्विजय सिंग यांच्या बेताल बड़बडीची एक्सप्रेस सुरुचं आहे. अशा प्रकारच्या बेताल बडबडीमुळेच दिग्विजय सिंह सध्या सर्वत्र हेटाळणीचा विषय बनले आहेत.

आज काँग्रेस पक्षातल्या शक्तिशाली नेत्यांपैकी एक असलेल्या दिग्विजय सिंह यांचा जन्म 1947 चा. मध्यप्रदेशातल्या गुना जिल्ह्यातल्या रोघगटमधल्या राजघराण्यात जन्मलेले असल्यामुळे त्यांना दिग्गीराजा या नावानेही ओळखले जाते. वयाच्या 22 व्या वर्षीच त्यांना आपल्या सक्रीय राजकारणाला सुरुवात केली. आपल्या जातीयवादी राजकारणामुळे मध्यप्रदेशातच नाही तर संपूर्ण देशभर वादग्रस्त बनलेले दिवंगत काँग्रेस नेते अर्जुन सिंह हे त्यांचे गुरु. 1980 मध्ये अर्जुन सिंह यांच्या मंत्रीमंडळात त्यांना पहिल्यांदा मंत्रीपदाची संधी मिळाली. 1993 मध्ये अर्जुन सिंहाच्या लॉबिंगचा त्यांना मुख्यमंत्रीपद मिळवतानाही मोठा फायदा झाला. फुटीरतावादी राजकारणाचा आपल्या गुरुंचाच वापसा दिग्विजय सिंह यांनी पुढे चालवला आहे. काँग्रेस पक्ष सत्तेवर आला नाही तर 10 वर्षे कोणतीही निवडणूक लढवणार नाही असं ते 2003 मधील मध्य प्रदेश विधानसभेच्या प्रचारात सांगत असतं. हा शब्द त्यांनी आजवर तरी पाळला आहे. मागच्या सात वर्षात काँग्रेस केंद्रात सत्तेवर असूनही दिग्विजय सत्तेच्या बाहेर आहेत.

आपल्या प्रत्येक कृतीमधून संदेश जात असतो हे राजकारण्यांना विशेषत: सत्तेवर असलेल्यांना पुरेपुर माहित असंत. काँग्रेसी संस्कृती कोळून प्यालेल्या दिग्विजय सिंह यांना तर हे पुरेपुर माहित असणार. दिग्विजय सिंहांच्या बेताल बडबडीच्या तसेच त्यांच्या एकंदरित राजकारणाचा विचार करत असताना हा संदर्भ लक्षात ठेवला पाहिजे. दिल्लीत काही वर्षांपूर्वी बटाला हाऊसमध्ये झालेल्या चकमकीवर त्यांनी शंका उपस्थित केली होती. वास्ताविक दिल्ली आणि केंद्र दोन्हीकडेही काँग्रेसचेच सरकार तेंव्हा होते आणि नंतरही आहे. तरीही त्यांनी बटाला हाऊस एन्काऊन्टवर शंका निर्माण केली. अगदी उत्तर प्रदेशातल्या आझमगडला जाऊन दहशतवाद्यांच्या कुटुंबियांची विचारपूसही केली. दिग्विजय यांच्या या मुस्लिम कार्डाचा मोठा फायदा कॉँग्रेसला 2009 च्या लोकसभा निवडणुकीत झाला. उत्तर प्रदेशातून काँग्रेसचे 21 खासदार निवडून आले.

ब्रिटीशांनी राज्य करण्यासाठी जे 'फोडा आणि झोडा' तत्व राबवले. तेच तत्व दिग्विजय यांच्यासारखे नेते वापरताना दिसतायत. 26/11 चा हल्ला झाल्यानंतर लगेच काही मुस्लिम संघटनांच्या वेबसाईटवर हा हल्ला हिंदू संघटनांनी इस्त्रायली गुप्तचर संघटना मोसादच्या मदतीनं केला अशा अर्थाच्या बातम्या प्रसारित केल्या होत्या. अशा प्रकारच्या विखारी प्रचारालाच दिग्विजय सिंह यांनी करकरेंबाबतच्या वादग्रस्त विधानांनी बळ दिलं होतं. अजमल कसाबवरचा खटला मुंबई उच्च न्यायालयात सुरु असताना त्यांनी ते विधान करुन तपास यंत्रणेला दिशाभूल करण्याचा प्रयत्न केला होता. तपासकामाबाबत शंका निर्माण करण्याची त्यांची सवय नुकतीच पुन्हा एकदा उफाळून आली होती. अशोक चव्हाण आणि सुरेश कलमाडी यांना त्यांनी निर्दोष असल्याचे प्रमाणपत्र दिलेलं आहे.

दिग्विजय सिंग यांच्या अशा प्रकारच्या बडबडीमुळे दोन प्रश्न निर्माण होतात एक म्हणजे सत्तारुढ पक्षाच्या नेत्याला अशा प्रकारचे वादग्रस्त विधान करण्याची गरज का आहे ? वास्ताविक त्यांच्याकडे सत्ता असल्याने ते अशा प्रकारची विधानं टाळून आपल्याला वाटत असलेल्या माहितीचा तपास यंत्रणेच्या माध्यमातून सहज करुन घेऊ शकतात. दुसरा महत्वाचा वादग्रस्त विधानाबद्दल त्यांची तपास यंत्रणेकडून चौकशी होणार का ? मात्र सत्तेची कवचकूंडलं लाभलेल्या नेत्यांना कितीही विपरित परिस्थितीमधून आपण निश्चित बाहेर पडू असा विश्वास असतो. हाच विश्वास दिग्विजय सिंह यांच्यासारख्या राजकारण्यांना बेफाम बनवतो.

भारतामधील बहुतेक पक्षाचे राजकारण हे सत्ताकेंद्रीतचं असते. सत्ता मिळवण्यासाटी आणि ती टिकवण्यासाठी काँग्रेसनं नेहमीच व्होट बॅँक पॉलिटिक्सचा वापर केलेला आहे. शहाबानो प्रकरण असो वा सच्चर कमिशन प्रत्येक वेळी आपल्या फायद्यापुरता मुस्लिम मतांचा कैवार काँग्रेसनं घेतलाय. दिग्विजय सिंहांच्या आझमगड यात्रेचा उत्तर प्रदेशात फायदा झाला हे लक्षात येताच त्यांना फ्रि हॅंड दिला असावा. आता उत्तर प्रदेशच्या विधानसभा निवडणुका वर्षभरावर आल्या आहेत. त्यामुळे या विधानसभा निवडणुका डोळ्यासमोर ठेवून हे उत्तर प्रदेशचे प्रभारी आणखी बेताल बडबड करण्याची शक्यता जास्त आहे.

भ्रष्टाचार, महागाई, दहशतवाद, घटक पक्षातील वाद, अंतर्गत सुरक्षा या सारख्या अनेक मुद्द्यांवर सध्या केंद्र सरकार अडचणीत सापडलंय.मनमोहन सरकारकडे लोकसभेत तर बहुमत आहे मात्र त्यांची लोकांमधील लोकप्रियता झटपाट्यानं कमी होऊ लागलीय. अशा परिस्थितीमध्ये ज्वलंत मुद्यावरुन लोकांचे लक्ष विचलीत करण्यासाठी दिग्विजय सिंह यांच्यासारखा मुखवटा काँग्रेसनं पुढं केलाय. मुस्लीम समाजालाच्या प्रश्नावर मुलभूत उपाय शोधण्यापेक्षा कधी ओसामा बिन लादेनला 'ओसामाजी' असे म्हणत, किंवा कधी रा.स्व.संघाबद्दलची भिती दाखवून मुस्लिमांना कुरवळण्याचे काम दिग्विजय सिंह करतायत.

आज 21 व्या शतकातल्या या टेक्नोसेव्ही युगात देशाला पुन्हा एकादा व्होट बॅंक पॉलिटिक्सकडे घेऊन जाणा-या दिग्विजय यांची कोणतीही खरडपट्टी काँग्रेस हायकमांडने केलेली नाही. उलट पक्षाचे भावी महाराज राहुल गांधी यांच्या राजकीय प्रशिक्षणाची जबाबदारी त्यांच्याकडे पक्षाने सोपवली आहे. त्यामुळे धर्मनिरपेक्षता आणि अधुनिकता यांचा मुखवटा धारण करणा-या काँग्रेस पक्षाचा चेहरा मात्र दिग्विजय सिंह यांच्या विचारासारखाच मध्ययुगीन आहे हेच पक्षाच्या अलिकडच्या धोरणावरुन स्पष्ट होतंय.

राम गोपाल वर्मा - द सर्किट ?

2011-07-03T11:45:00.000-07:00

Just watched Bbhuddah nd am. angry with bacchan that hes such a xxxx not to do films like this nd am such a xxxx not to realize this.
रामगोपाल वर्माने ट्विटरवर ही प्रतिक्रीया दिली आणि सर्वत्र खळबळ उडाली. अमिताभ बच्चन सारख्या बॉलिवूडमधल्या 'बाप' कलाकाराबद्दल अशी एखाद्या दिग्दर्शकाने अशा प्रकारच्या आक्षेपार्ह भाषेत दिलेल्या प्रतिक्रीयेबद्दल नाराजी उठणं हे स्वाभाविक होतं. त्यानंतर प्रथेप्रमाणे रामूनं या प्रकरणावर खुलासा केला. अमिताभ बच्चन यांनी अशाप्रकारचे चित्रपट यापूर्वी केले नाहीत हा प्रकार अगदी xxxx आणि एक दिग्दर्शक म्हणून त्यांची ही क्षमता ओळखण्यात मला अपयश आलं म्हणून मी xxxx असं स्पष्टीकरण रामूनं दिलंय. अमिताभ बच्चन यांच्या कट्टर फॅन्सचे यामुळे समाधान झाले नसेल. मात्र रामगोपाल वर्मा नावाच्या वल्लीचा इतिहास ज्यांना माहिती आहे त्यांचा रामुच्या या खुलाशावर विश्वास बसेल. आपल्या मनातले EXPRESSION अशा प्रकारे व्यक्त करण्याची रामूची सवय जुनीच आहे.

'आई -वडिलांच्या दृष्टीने मी एक वाया गेलेला मुलगा होतो.' असं एका मुलाखतीमध्ये सांगणा-या रामूनं सिव्हिल इंजिनियरिंगचे शिक्षण पूर्ण केलंय. मात्र या पठ्ठ्याचं शिक्षणामध्ये कधी मन रमल नाही. कॉलेजमध्ये असताना चित्रपट पाहण्याचं व्यसन त्याला लागलं. 'चित्रपटातला एखादा विशिष्ट सीन पाहण्यासाठी आपण तो चित्रपट पुन्हा पुन्हा पाहिला माझ्यातल्या दिग्दर्शकाची त्यामुळेच जडणघडण झाली' असंही त्यानं सांगितलंय.

तेलगु चित्रपटसृष्टीत काही काळ घालवल्यानंतर शिवा या चित्रपटाने त्याची बॉलिवूडमध्ये एन्ट्री झाली. शिवा हा रामूच्याच गाजलेल्या चित्रपटाचा रिमेक.कॉलेज विश्वातल्या गुन्हेगारी विश्वाचे थेट चित्रण यामध्ये करण्यात आलंय. सायकलची चेन काढून मारामरी करण्याची शिवामधली नागार्जुनाची स्टाईल चांगलीच लोकप्रिय झाली होती. एक दिग्दर्शक म्हणून चित्रपट या माध्यमावरची पकड रामूने यामध्ये दाखवून दिली.

रामू ख-या अर्थाने प्रकाशझोतात आला तो रंगीलामुळे. अमिर खान, जॅकी श्रॉफ आणि उर्मिला मातोंडकर यांच्या या चित्रपटाने त्या वर्षी अनेक रेक़ॉर्ड मोडले. लव्हरबॉय या आमिरच्या पारंपारिक प्रतिमेला छेद देण्याचं काम रामूच्याच रंगीलानं केलं. असं असलं तरी रंगीलाचं खरं आणि निर्विवाद आकर्षण होती ती म्हणजे उर्मिला मातोंडकर. रंगीलापूर्वीही उर्मिलानं काही चित्रपट केले होते.अगदी रामूच्याच द्रोहीमध्ये तिची मुख्य भूमीका होती. मात्र त्यात तिचं कोणतही वेगवेळेपण नव्हतं. वर्षा उसगावकर, अश्विनी भावे यासारख्या त्या काळात बॉलिवूडमध्ये काम करणा-या मराठी अभिनेत्रींपैकीच एक अशी तिची ओळख होती. रामूनं उर्मिलाची ही ओळख संपूर्णपणे बदलून टाकली. उर्मिलाचा संपुर्ण कायापालट या चित्रपटामुळे झाला. आपल्या शेजारी राहणारी 'गर्ल नेक्सट डोअर' वाटणा-या उर्मिलाला त्यानं स्वप्नसुंदरी बनवलं. ( रंगीला पाहिल्यानंतर मीही उर्मिलाचा जबरदस्त फॅन झालो. अगदी आजही सध्याच्या कोणत्याही नायिकेपेक्षा उर्मिला माझ्या आवडीची आहे. असो हा विषय संपूर्ण वेगळा आहे. त्याबद्दल पुन्हा कधी तरी...)
रंगीलानंतर दौड आला आणि गेला.दौडनंतर 1998 साली प्रदर्शित झालेला सत्या हा हिंदी चित्रपट सृष्टीतला माईलस्टोन आहे. सत्यापूर्वीही अंडरवर्ल्डवरचे अनेक चित्रपट येऊन गेले. मात्र दोन गॅँगमधल्या हिंसेच इतकं परिणामकारक चित्रण सत्यामध्येच होतं. या चित्रपटामधली मुंबईही यापुर्वी कोणत्याच चित्रपटामध्ये न पाहिलेली होती. मुंबईतला पावसाचा इतका परिणामकारक वापर क्वचितच कोणी केला असेल. उर्मिला मातोंडकर, चक्रवर्ती, मनोज बाजपेयी, सौरभ शुक्ला, शेफाली शहा, गोविंद नामदेव, मकरंद देशपांडे ह्या सत्यामधल्या गॅंगनं त्या वर्षी धुमाकूळ घातला. सत्यानंतर कंपनी आणि D हे अंडरवर्ल्डवरचे चित्रपट रामूनं केले.

बॉलिवूडमधला एक प्रयोगशील दिग्दर्शक म्हणूनही रामूचं नाव घ्यावं लागेल.संगीताचे वर्चस्व असलेल्या बॉलिवूडमध्ये एकही गाणे नसलेला चित्रपट कढणे आणि तो यशस्वी करणे ( कौन, भूत )ह्या दोन्ही गोष्टी रामूनं केल्या. बॉलीवूडमध्ये भयपटाची लाट त्यानंच पुन्हा एकदा आणली ( भूत, डरना मना है, डरना जरुरी है ) पाच संपूर्ण वेगळ्या कथा घेऊन एक चित्रपट काढता येतो हे त्यानंच दाखवलं. ( डरना मना है ) आपल्या साह्यक दिग्दर्शकाला दिग्दर्शकाच्या खूर्चीवर बसवलं. प्रत्येक शुक्रवारी आपला एक चित्रपट रिलीज झाला पाहिजे हे त्याचं स्वप्न आहे. त्यामुळे त्यानं मध्यंतरी अक्षरश: डझनावारी चित्रपटांची निर्मिती केली. नवीन कलाकार, नवे दिग्दर्शक, नवी तांत्रिक टीम, मोजकी लोकेशन ( कौन हा संपूर्ण चित्रपट त्यानं एकाच घरात चित्रीत केला आहे. तसेच या संपूर्ण चित्रपटात केवळ 3 कलाकार आहेत. हाही एक अनोखा प्रयोग मानला पाहिजे ) आणि अगदी झटपट चित्रपटाचे मेकिंग हे त्याचं वैशिष्ट्य आहे. अन्य निर्माते दिग्दर्शक एका चित्रपटासाठी पाच-पाच वर्षे खर्च करतात. पण हा बाबू एकाचवेळी पाच चित्रपट बनवत असतो.चित्रपट प्रदर्शित झाला की त्याची कोणतीही चर्चा करायची नाही. कसलीही उसंत न घेता पुढच्या तयारीला लागयचे ही त्याच्या कामाची पद्धत आहे.

चित्रपटातल्या नायिकांवर रामूसारखं प्रेम बॉलिवूडमधल्या कोणत्याच दिग्दर्शकाने केले नसेल. उर्मिला मातोंडकर, अंतरा माळी, मेघना कोठारी या आपल्या लाडक्या नायिकांसाठी त्यानं चित्रपटांची 'फॅक्टरी' सुरु केली. अंडरवर्ल्ड, ( सत्या, कंपनी, अब तक छप्पन , D ) नक्षलवाद, ( जंगल, रक्तचरित्र ), लव्ह स्टोरी ( रंगीला, मस्त) भयपट, (रात, डरना मना है, डरना जरुरी है ), एकतर्फी प्रेम, ( एक हसीना थी, डार्लिंग ठाकरे घराणे आणि महाराष्ट्रातील राजकारण ( सरकार, सरकार राज ) या सारख्या वेगवेगळ्या विषयावरचे चित्रपट बनवणा-या रामूनेच 'रामगोपाल वर्मा की आग' हा अत्यंत टुकार, थर्ड ग्रेड, सूपर डूपर फालतू चित्रपटही बनवला.यापेक्षा भंकस चित्रपट आता रामू बनवू शकत नाही ही खात्री ही रामूची 'आग '( आणि आपल्या सर्वांची होरपळ ) पाहिल्यानंतर माझी झाली.

रामगोपाल वर्मा आणि वाद यांचेही अगदी घट्ट नातं आहे. तेलगु चित्रपट बनवत असताना त्याचा श्रीदेवीच्या आईशी खटका उडाला ( रंगीलामधला नायिकेची आई दिग्दर्शकाला हैराण करते हा जो सीन आहे .... ( ज्यूस नवंबर मे मिलता है तो नवंबर मे जाके लाव ... वाला सीन ) त्याची प्रेरणा रामूला याच वादातून झाली. शाहरुख खान आणि करन जोहरशीही त्याचं वाजलं. ( लव्ह के लिए कूछ भी करेगा या चित्रपटातला आदित्य जोहर सूरज भन्साळी.... हम दिलवालोंको कुछ कुछ होता है हा सीन आठवा ) यामध्ये रामूनं या मंडळींची जाम उडवली आहे.

मुंबई हल्ल्यानंतर विलासराव देशमुखांसोबत त्यानं 'ताज वारी' केली. आणि महाराष्ट्रात राजकीय भूकंप झाला. विलासरावांना मुख्यमंत्रीपद गमवावं लागलं. आता तर ट्विटरच्या माध्यमातून रामूनं दररोज वेगवेगळी मतं मांडण्याचा सपाटाच चालवलाय. राजकारण, मीडिया, चित्रपट, नाते संबध, भ्रष्टाचार, पाऊस असा कोणताही विषय रामुला वर्ज्य नाही. या प्रत्येक विषयावर आपली खास मतं त्यानं ट्विट केले आहेत.

8 जूनला रामदेवबाबांचे आंदोलन अगदी जोरात असताना त्यानं If Baba also has to fast to get his way why is he a Baba? असा सवाल विचारला आहे. तर त्याच बरोबर Marriage is like a romantic novel in which the hero dies in the first chapter. असं जगातल्या तमाम पुरुष वर्गाला झटकन अपिल होईल असं ट्विटही रामूनं नोंदवलंय. हल्ली ट्विटरची क्रेझ प्रत्येक वर्गात वाढलीय. वेगवेगळ्या क्षेत्रातल्या व्यक्ती या माध्यमातून आपलं मत व्यक्त करत असतात. तरीही रामूचं समाधान झालेलं नाही. I just so wish that some gangsters and some terrorists also will come on to twitter. अशी एक खास रामूलाच वाटू शकेल अशी इच्छाही त्यानं व्यक्त केलीय.

एम.एफ. हुसेन गेल्यानंतर Met sme who felt vry sad tht M F hussein passed away nd also met sme who ar supr happy tht the value of the paintings thy own of his doubled हे त्याचं ट्विट मानवी स्वभावाबद्दल बरचं काही सांगून जातं. तर Unparliamentary language is maximum used by parliamentarians ह्या त्याच्या ट्विटशी आम आदमी झटक सहमत होईल. मारीया सुसराजला चित्रपटात घेण्याची इच्छाही त्यानं आपल्या ट्विटरवर व्यक्त केलीय. आपण सतत ट्विट करतो कारण आपल्याकडे सांगण्यासारखे आणि विचार करण्यासारखे खूप असते असं त्यानं सांगितलंय. आपण चुका करतोच. काम करणा-या प्रत्येकाच्या हातातून चुका होत असातात असं रामूचं लॉजिक आहे. The only way of not to make any mistakes is to do nothing. हाच चुका टाळण्याचा एकमेव मार्ग आहे असा दावा रामूनं केलाय.

आपण ब्लॉग, ट्विटर या माध्यमातून अनेकांची मनं दुखावतो हे रामूला माहिती असेलच. तरी त्याला त्याची पर्वा नाही. twitter is nt a public platform.its a medium of expression between tweeter nd followers.if u don't like wht I say u r welcome 2 unfollow me. या स्वच्छ शब्दात त्यानं आपल्यावरील नाराज मंडळीना उत्तर दिलंय.

वेगवेगळ्या विषयावर अगदी इलॉजिकल वाटतील अशी मत लॉजिकल पद्धतीनं मांडणा-या रामगोपाल वर्माला सर्किट म्हणायचे की मनस्वी हा प्रश्न मला पडलाय.

सोमालियन चाचे - समुद्रातील लुटारू

2011-06-20T12:45:00.000-07:00

अमक्या देशाचे जहाज पळवले, तमक्या देशाच्या नागरिकांना ओलिस ठेवले. यासारख्या बातम्या मागच्या काही वर्षांत आपण सर्वांनी वाचलेच आहेत. या बातम्यांचा बहुतेक केंद्रबिंदू असतो तो अरबी समुद्रातले एडनचे आखात, आणि या बातमीमागील गुन्हेगार असतात ते सोमालियन चाचे.जगात आजही सर्वात मोठा व्यापार हा समुद्रमार्गे चालतो. त्यातच सोमालियाच्या उत्तरेला आणि येमेनच्या दक्षिणेला पसरलेले एडनचे आखात हे सागरी व्यापारासाठी अत्यंत महत्वाचे आहे.अरबी समुद्र आणि लाल समुद्र यांना जोडणा-या या या आखातात जगातल्या सर्वच प्रमुख देशांची जहाजं सतत ये-जा करत असतात. एडनचे हेच आखात सोमालियन चाच्यांचे नंदनवन आहे.

कोण आहेत सोमालियन चाचे ?

सोमालिया आफ्रिका खंडातला एक अत्यंत गरीब देश. जागतिक बॅंकेच्या अहवालानुसार या देशातील 70 टक्क्यांपेक्षा जास्त नागरिकांची रोजची मिळकत ही 2 डॉलरपेक्षा कमी आहे. गेल्या 20 वर्षात सतत सुरु असलेल्या यादवी युद्धामुळे या देशाची राजकीय आणि आर्थिक व्यवस्था ही मोडकळीस आलीय. जगातले एक Failed Nation म्हणून सोमालियाची ओळख आहे. शिक्षण आणि रोजगाराची बोंब असलेल्या या देशात नागरिक हे चाचेगिरीकडे वळाले. जहाजाचे अपहरण करणे, त्यातील कर्मचा-यांना ओलिस ठेवणे, माल रोखून धरणे आणि त्याच्या सुटकेसाठी जहाज कंपन्या किंवा संबधित देशांकडून मोठी खंडणी वसूल करणे हाच अनेक सोमालियन नागरिकांचा मुख्य व्यवसाय बनला आहे.

अर्थात ह्या चाचेगिरीच्या व्यवसायाला एक स्थानिक आणि भावनिक कारणही आहे. सोमालियाच्या मासेमारी उद्योगाला पूर्वी पाश्चात्य देशांकडून मदत मिळत असे. मात्र राजकीय अस्थिरतेमुळे ही मदत देणं या देशांनी बंद केले. सोमालियात मध्यवर्ती सरकार नसल्यामुळे या देशाला लागून असलेल्या समुद्रावरही कुणाचेचं नियंत्रण नाही. याचच फायदा सागरी व्यपार करणा-या काही स्वार्थी घटकांनी घेतला त्यांनी सोमालियातील सागरी संपत्तीची लूट सुरु केली. परकीय मदत बंद पडल्यामुळे आलेली बेकारी आणि परकीय शक्तींकडून देशाच्या सागरी संपत्तीची होत असलेल्या लुटीमुळे संतप्त झालेले अनेक सोमालियन मासेमार चाचेगिरीकडे वळाले. आपल्या सागरी संपत्तीचे रक्षण करणारे शूर शिपाई अशीच या चाच्यांची सोमालियातील नागरिकांमध्ये ओळख आहे. त्यामुळे या चाच्यांना स्थानिक सोमालियन जनतेचा मोठ्या प्रमाणावर पाठिंबा आहे.

चाच्यांचे नेटवर्क ---

अनेक सोमालियन मासेमार आपले छोटे छोटे ग्रुप तयार करुन चाचेगिरी करत असतात. सुरुवातीला वैयक्तिक पातळीवर किंवा स्थानिक पातळीवर असलेली ही गुन्हेगारी संघटित बनली आहे. चाचेगिरीमध्ये मिळणारा झटपट पैसा पाहुन या व्यवसायात संघटितपणे काम करणा-या अनेक टोळ्या आता सोमालिया आणि परिसरात सक्रीय झाल्या आहेत.
या गुन्हेगारी टोळ्यांमध्येही सोमालियाचा स्थानिक मासेमार हाच सर्वात महत्वाचा घटक असतो. एडनच्या आखाताचे त्याला तळहाताप्रमाणे असलेली माहिती तसेच त्याचे सागरी कौशल्य याचा मोठा उपयोग या गुन्हेगारी टोळ्यांना होता. त्याचप्रमाणे माजी लष्करी अधिकारीही या टोळ्यांमध्ये सक्रीय असल्याचं आढळलं आहे. सोमालियन सरकारमधील भ्रष्ट अधिकारी तसेच सौदी अरेबिया, केनिया या सारख्या देशांमध्ये असलेले सोमालियन नागरिकांची मोठी मदत या चाच्यांना मिळते. एडनच्या आखातामध्ये आलेले जहाज, त्याचा जहाजाची समुद्रातील स्थिती त्यामधील माल तसेच त्यामधील कर्मचा-यांची संख्या याची माहिती हे सर्वजण सोमालियन चाच्यांना देत असतात.

जहाज लुटण्याची पद्धत

अशा छोट्या बोटींचा वापर जहाजाचे अपहरण करण्यासाठी केला जातो.

एडनच्या आखातामध्ये खोल समुद्रामध्ये सोमालियन चाचे बहुधा जहाज लुटतात. जहाज लुटण्याच्या या कारवाईचे नियंत्रण मदरशिपमधून केलं जातं. ही मदरशिप जी मुख्य ठिकाणापासून बरीच दुर असते. दोन तीन लहान बोटींच्या साह्याने सोमालियन चाचे ज्या जहाजाचे अपहरण करण्याचे आहे त्या जहाजाला घेरतात. छोटी रॉकेट लॉंचर, हॅंड ग्रेनेड या सारख्या शस्त्रांचा वापर या चाच्यांकडून केला जातो. साहसी दर्यावदी असलेले हे चाचे ज्या बोटीचे अपहरण करावयाचे आहे त्या जहाजामध्ये चढतात. जहाजात चढल्यानंतर बोटीच्या मुख्य भागावर ताबा मिळवणे हे त्यांचे मुख्य लक्ष्य असतं. हा ताबा एकदा मिळाला की त्या जहाजाचे अपहरण झाले हे निश्चित होतं.

या सर्व अपहरण नाट्याचे नियंत्रण मदरशिपमधून केले जाते. मदरशिपमध्ये असलेले मुख्य दहशतवाद्यांच्या हातामध्ये या सर्व दहशतवादी कारवाईचा रिमोट कंट्रोल असतो. जहाजाचे अपहरण झाल्यानंतर संबधित जहाज कंपनी अथवा देशाशी बोलणी करण्याचे तसेच जहाज सोडण्यासाठी खंडणी उकाळण्याचे काम हे मदरशिपमधील मुख्य दहशतवाद्यांकडून केले जाते.

चाचेगिरीचा अर्थव्यवस्थेवर परिणाम -

खंडणी उकळणे हाच सोमालियन चाच्यांचा मुख्य उद्देश आहे. 2010 या वर्षात सोमालियन चाच्यांना खंडणीमधून 238 दशलक्ष डॉलरची कमाई झाली असावी असा अंदाज आहे. या पैशामुळे अनेक सोमालियन चाचे गबर झाली आहेत. दारिद्र्य आणि उपासमारी पाचवीला पुजलेल्या या देशात या चाच्यांचे जीवनमान हे विकसीत देशातील नागरिकांच्या तोडीचे आहे. सोमालियन किनापपट्टीच्या परिसरात या चाच्यांनी आपली छोटी शहरं वसवली आहेत. या शहरात पाश्चात्य जगातल्या सर्व ऐहिक सुख-सोयी उपलब्ध आहेत. सोमालियन मासेमारांनी चाचेगिरी सुरु केल्यानंतर त्यांच्या जीवनमानात झालेला फरक सामन्य सोमालियन नागरिकांना आश्चर्यचकीत करणारा आहे. त्यामुळे झटपट श्रीमंतीच्या मोहापायी अनेक सोमालियन तरुण आता चाचेगिरीकडे वळू लागले आहेत. त्याचप्रमाणे सोमालियन चाच्यांच्या दहशतीमुळे पाश्चात्य देशांकडून सोमालियन सागरी संपत्तीची होत असलेली लुट आता जवळपास थांबली आहे. त्याचा फायदा सोमालिया, येमेन आणि केनिया या देशातल्या मासेमारांना होतोय. त्यांचे मासेमारीचे उत्पन्न मोठ्या प्रमाणात वाढले आहे.

समुद्री चाच्यांचे वाढते गट त्यांच्यातील स्पर्धा यामुळे या परिसरात शस्त्र-अस्त्रांचा व्यापारही मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. इथियोपिया तसेच काही आफ्रिकनं राष्ट्रांकडून शस्त्रांची मोठी तस्करी या परिसरात केली जाते. एडनच्या आखातपासून जवळचं असलेल्या इजिप्तलाही याचा फटका बसलाय. सोमालियन चाच्यांच्या दहशतीमुळे इजिप्तमधल्या जगप्रसिद्ध सुएझ कालव्यातून होणारी जलवाहतूकही रोडावली आहे.

सोमालियन चाच्यांवरील कारवाई ---

सोमालियन चाच्यांकडून होत असलेले आर्थिक नुकसान तसेच या चाच्यांमध्ये अल-कायदा सारखे दहशतवादी गट सक्रीय झाल्यामुळे जागतिक शांततेला निर्माण झालेला धोका याची दखल संयुक्त राष्ट्राने गंभीरपणे घेतली आहे. अमेरिकाच्या नेतत्वाखाली नाटोच्या सदस्य राष्ट्रांनी तसेच भारतासारख्या नाटोशी संबधित नसलेल्या राष्ट्रानेही सोमालियन चाच्यांच्या विरोधात अभियान सुरु केले आहे. असे असले तरी एडनच्या आखाताची व्याप्ती आणि या परिसरातून होत असलेली जहाजांची मोठ्या प्रमाणावर वाहतुक यामुळे हा परिसर सोमालियन चाच्यांचा उपद्रवापासून संपूर्णपणे मुक्त करणे या देशांना जमलेले नाही. युद्धनौका तसेच हेलिकॉप्टरची मदत असल्याशिवाय सोमालियन चाच्यांवर ताबडतोब कारवाई करणे अवघड आहे.

भारतीय नौदलाचा पराक्रम --

आयएएनएस तबर या भारतीय युद्धनौकेनं केलेल्या
कारवाईमध्ये नष्ट झालेली
चाच्यांची मदरशिप

एडनच्या आखातामध्ये भारतीय नौदालानं आपल्या पराक्रमानं सोनेरी पानं लिहले आहे. भारतीय नौदलाने आपल्या पराक्रमाच्या जोरावर एडनच्या आखातामध्ये अनेक भारतीय तसेच परदेशी जहाजांचे यशस्वी संरक्षण केले आहे. 18 नोव्हेंबर 2008 या दिवशी भारताच्या 'आयएएनएस तबर ' या लढाऊ जहाजाने सोमालियन चाचेचे 'मदर शिप 'च बुडवले. भारतीय नौदालानं केलेल्या या कारवाईमध्ये 20 पेक्षा जास्त सोमालियन चाचे मारले गेले. एवढेच नाही तर अगदी अलिकडे म्हणजे मार्च 2011 मध्ये भारतीय नौदालानं केलेल्या कारवाईमध्ये 61 सोमालियन चाच्यांना पकडण्यात भारतीय नौदलाला यश आलं. अमेरिका. ब्रिटन या सारख्या शक्तीशाली देशांना हेवा वाटावा अशी कामगिरी भारतीय नौदलाने केली आहे.

समुद्रावर कोणत्याही देशांचा कायदा चालत नाही. त्यामुळे या चाच्यांना शिक्षा देण्यात अडचणी येतात. या अडचणीवरही भारतीय नौदलाने मात केली आहे. भारतीय सत्र न्यायालयाने सोमालियन चाच्यांना सात वर्षे सक्त मजुरीची शिक्षा ठोठावली आहे. सत्र न्यायालयाची ही शिक्षा उच्च न्यायालयानेही कायम ठेवली आहे. भारतामधील या केस स्टडीचा आधार घेत जगभरातल्या नौदलाने आपल्या कार्यप्रणालीमध्ये बदल केला आहे. सोमालियन चाच्यांसाठी कर्दनकाळ असलेल्या भारतीय नौदलानं अनेकदा अमेरिकन व्यापारी जहाजांना संरक्षण देण्याचे काम केले आहे. भारतीय नौदलाची ही कामगिरी प्रत्येक भारतीयांची मान अभिमानाने ताठ करणारी आहे !

समारोप --

सोमालियातील राजकीय अस्थिरता हेच या परिस्थितीचे मुख्य कारण आहे. गेल्या 20 वर्षात या देशानं सरकार नामक यंत्रणा पाहिलेली नाही. त्यामुळे या चाच्यांना नियंत्रणात आणण्यासाठी सोमालियात लोकशाहीवादी सरकार सत्तेवर येईल आणि हे सरकार स्थिर असेल याची खबरदारी जागतिक समुदायानं घ्यायला हवी.
सोमालियन सागरी संपत्तीची पाश्चात्य देशांकडून होत असलेली अनिर्बंध लुट पाहूनचं अनेक सोमालियन मासेमार चाचेगिरीकडे वळाले. त्यामुळे सोमालियन आखाताला सोन्याची अंडी देणारी कोंबडी म्हणून पाहणे पाश्चात्य देशांनी थांबवले पाहिजे.
सोमालियन चाच्यांमध्ये अल-कायदाने नेटवर्क तयार केले आहे अशी माहिती यापूर्वी अनेकदा उघड झालीय. ओसामा-बिन -लादेनच्या खातम्यानंतर निर्माण झालेल्या अनुकूल परिस्थितीचा फायदा उचलण्याची संधी आता आहे. अल-कायदाला समर्थन करणा-या गटाचे आव्हान मोडून काढण्याची संधी आता आहे. जागतिक शांततेला आव्हान निर्माण कराणारा हा धोका लवकारात लवकर नाहीसा होणे आवश्यक आहे.
सर्वात महत्वाचे म्हणजे सोमालियन नागरिक चाचेगिरीकडे वळणार नाही अशी परिस्थिती निर्माण होण्यासाठी सोमालियात विकासकामं होणं आवश्यक आहे. जागतिक शांततेची जबाबदारी वाहणा-या अमेरिका आणि इतर देशांनी सोमालियामध्ये मोठ्या प्रमाणात विकासकामे होतील. तेथील नागरिकांना रोजगार मिळेल. भूकबळी, दारिद्र्य, उपासमार पाचवीला पुजलेल्या या देशाचा कायपालट होईल यासाठी जागतिक समुदायानं तातडीनं पाऊले उचलणं आवश्यक आहे. सोमालियातील रिकामे हात चाचेगिरीकडे वळू नये यासाठी त्यांना समर्थ पर्याय निर्माण करण्याची जबादारी संयुक्त राष्ट्रावर आहे.

शांततेला आव्हान देणा-या आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेवर परिणाम करणा-या सोमालियन चाच्यां समस्यावर 'रामबाण' उपाय करण्याची गरज आता निर्माण झाली आहे.

टीप -- हा ब्लॉग लिहण्यासाठी Piracy in Somalia ह्या विषयावरचे विकीपिडीयावरचे लेख तसेच माझे मित्र श्रीयुत अमित जोशी यांच्याशी केलेल्या चर्चेची मोठी मदत झाली आहे.

गरज प्रबळ विरोधी पक्षाची

2011-06-13T12:48:00.000-07:00

अण्णा हजारे आणि बाबा रामदेव या दोन व्यक्तींनी सध्या संपूर्ण देशाचे आपल्याकडे लक्ष वेधून घेतले आहे. काही जण त्यांचे विरोधक आहेत तर काही समर्थक... काहींना या आंदोलनातून दुसरी क्रांती होईल असा विश्वास वाटतोय. तर काही जण ही निव्वळ स्टंटबाजी आहे असा दावा करतायत. तुम्ही त्यांचे समर्थक असाल अथवा विरोधक एक गोष्ट खरी आहे की आज या देशातला व्यक्ती या दोघांच्या हलचालींकडे दुर्लक्ष करु शकत नाहीय. मागच्या दोन महिन्यात या दोन नेत्यांनी केंद्र सरकार बद्दल देशात वाढत चाललेल्या 'असंतोषाचे जनक' होण्याचा प्रयत्न सुरु केला आहे. अण्णा आणि बाबांच्या या आंदोलनाला किती यश मिळणार हे येणा-या काळात स्पष्ट होईल. मात्र देशातील प्रमुख विरोधी पक्षांच्या सुमार कामगिरीमुळेच त्यांना भारतीय जनतेच्या असंतोषाचे अवकाश व्यापता आलं आहे.

गेल्या दोन वर्षात या देशात अनेक अस्वस्थ करणा-या घटना घडतायत. वाढती महागाई, घोटाळ्यांची देशावर आदळलेली त्सुनामी, आंतरराष्ट्रीय राजकारणात पाकिस्तानला एकटे पाडण्यात सरकारला आलेले अपयश अशा न संपणा-या प्रश्नांवर केंद्र सरकारची निष्प्रभता सिद्ध झालीय. असं असूनही हे मुद्दे कॅच करण्यात या मुद्द्यांवर सरकारला कोंडित पकडण्यात विरोधी पक्ष अपयशी ठरतायत. 2G स्पेकट्रम घोटाळ्या प्रकरणी स्थापन करण्यात आलेली JPC वगळता अलिकडच्या काळात कोणतही मोठं यश विरोधी पक्षांना मिळालेलं नाही.

प्रमुख विरोधी पक्ष म्हणून सरकारला पर्याय देणे ही भाजपाची नैसर्गिक जबाबदारी आहे. मात्र 2009 च्या लोकसभा निवडणुकीतील पराभवानंतर अजुनही हा पक्ष पूर्णपणे बाहेर आलेला नाही. या पक्षाचे ज्येष्ठ नेते लालकृष्ण अडवाणींनी आता बहुधा मानसिक निवृत्ती घेतली आहे. मात्र दुस-या फळीतील नेते अजुनही पक्ष चालवण्यात समर्थ नसल्यामुळे त्यांना नाईलाजाने वयाच्या 84 व्या वर्षी भाजपचा गाडा चालवावा लागत आहे.

प्रमुख विरोधी पक्ष नेत्या असलेल्या सुषमा स्वराज यांचे संसदेतील कार्य जबरदस्त आहे. पण संसदेबाहेर कधी वादग्रस्त मुलाखत, कधी ट्विटरबाजी तर कधी राजघाटावरील नाच यामुळे त्या अडचणीत आल्या आहेत. दुसरे विरोधीपक्ष नेते अरुण जेटली आपल्या सडेतोड युक्तिवादांसाठी आणि कुशल वादविवादासाठी प्रसिद्ध आहेत. त्यांची टेलिव्हजनवरची सडेतोड चर्चा न चुकता पाहणारा फारच थोडा वर्ग हा मतदान करण्याचे कष्ट घेतो. मासबेस नसलेले जेटली प्रबळ विरोधी पक्षनेता होणे जवळपास अशक्य आहे.

भाजपच्या सध्याच्या नेत्यांमध्ये केवळ नरेंद्र मोदी ह्या एकाच नेत्याकडून पक्षाला भविष्यात मोठ्या आशा बाळगता येतील. गुजराथमधील व्होट बॅंक एकहाती सांभळणारे मोदी हे अत्यंत कार्यक्षम प्रशासक आहेत. हे त्यांचा कट्टर विरोधक ही मान्य करेल. मात्र 2002 च्या जखमा अजुनही त्यांना पुसता आलेल्या नाहीत. त्यामुळे आघाडी सरकारच्या या युगात मोदींचे नेतृत्व मान्य होणे शक्य नाही. त्यामुळेच 90 च्या दशकामध्ये वाजपेंयी विरुद्ध कोण ? अशी कॉंग्रेसकडो वारंवार विचारणा करणा-या भाजपला अजुनही 2014 च्या निवडणुकीत आपला नेता कोण असेल हे ठरवता आलेलं नाही.

युपीए सरकारच्या पहिल्या टर्ममध्ये डाव्या पक्षांनी विरोधी पक्षाचे कार्य केले होते. आता त्यांचाही शक्तीपात झालाय. लोकसभा निवडणुकीत त्यांचा धुव्वा उडाला . इतकचं नाही तर 34 वर्षांपासून त्यांचा अभेद्य असलेला बंगालचा गड ही यंदा कोसळलाय. 2006 मध्ये बंगाल विधानसभेच्या 235 जागा जिंकणा-या डाव्या पक्षांना 2011 मध्ये अवघ्या 61 जागा जिंकता आल्या आहेत. प्रकाश करात यांच्याकडे नेतृत्व आल्यापासून डाव्या आघाडीची प्रत्येक निवडणुकीतील कामगिरीही दिवसोंदिवस 'डावी' होत चाललीय.

प्रमुख विरोधी पक्षांच्या याच दुर्बलतेचा फायदा अण्णा हजारे आणि बाबा रामदेव या सारख्या दबाव गटांना मिळतोय. झारखंडमध्ये शिबू सोरेनला पाठिंबा देणा-या आणि कर्नाटकमध्ये येदीयुराप्पांना कायम ठेवणा-या भाजपने भ्रष्टाचारावर कितीही आंदोलनं केली तरी ही आंदोलन सामन्य जनतेला अपील होऊ शकणार नाहीत.भाजपच्या याच अपयशामुळे अण्णा हजारेंसारख्या एका खेडूत व्यक्तीने देशाच्या राजधानीत सुरु केलेल्या आंदोलनाला मोठा जनाधार मिळू शकला.

काळा पैसाच्या मुद्यावरही तेच. परदेशी बॅंकामध्ये दडलेला काळा पैसा परत आणू, अशी घोषणा 2009 च्या निवडणुक प्रचारात लालकृष्ण अडवाणी यांनी केली होती. भाजपच्या जाहीरनाम्यातही या मुद्याचा समावेश होता. असं असलं तरी हा मुद्दा नंतरच्या काळात भाजपने फारसा लावून धरला नाही किंवा केंद्र सरकारनेही फारसा गांभिर्याने घेतला नाही. आपल्याकडे असलेल्या व्यापक संघटनेच्या आधारावर या मुद्यावर दे्शातल्या वेगवेगळ्या विचारवंताना एकत्र आणण्यामध्ये भाजपला अपयश आले. भ्रष्टाचार आणि काळा पैसा याच्याशी देशातल्या सर्वच सत्तारुढ आणि विरोधी पक्षांचा संबध आहे. त्यामुळे काळ्या पैशाचे हे नॆटवर्क तोडण्याची इच्छा असूनही ते भाजप सहीत संपूर्ण तोडणे टाळले का हा प्रश्न मला विचारावासा वाटतो. विरोधी पक्षाच्या याच मर्यादेचा फायदा उचलत बाब रामदेव यांनी आंदोलन केले. आता त्यांचे आंदोलन यशस्वी झाले की फसले हा वादाचा मुद्दा आहे पण काळा पैसा हा विषय सामन्यांपर्यत पोचवण्याची किमया बाबांनी केली आहे ह्याचे श्रेय बाबा रामदेव यांना द्यायलाच हवे.

ज्या स्थानिक आणि वर्गीय मुद्यांवर भूमिका घेणे हे राजकीय पक्षांना शक्य नसेल त्या मुद्यांवर आंदोलन करण्याची जबाबदारी ही दबाव गटांची असते. शेतकरी, शिक्षक, डॉक्टर इतकेच काय आता पत्रकारांच्याही वेगवेगळ्या संघटना आहेत. गरज असेल तेंव्हा एखाद्या प्रश्नावर आंदोलन करणे आणि तो प्रश्न संपला की माघार घेणे ही दबावगटांची भूमिका असते. लोकशाही राजवटीमध्ये अशा प्रकारचे दबावगट असणे आवश्यक आहे. मात्र अण्णा आणि बाबा यांच्या आंदोलनाचे स्वरुप पाहता त्यांना दबावगट म्हणता येणार नाही. राजकीय पक्षांनी यापूर्वी हातळलेले मुद्देच ते सध्या धसास लावण्याचे प्रयत्न करतायत. त्यांच्या या आंदोलनाला मिळत असलेले समर्थन पाहता विरोधी पक्षांची गरज काय असा प्रश्न सामन्य मतदाराला पडू शकतो.मतदारांची हिच भूमिका कायम राहिली तर आगोदरच बॅकफूटवर असलेले विरोधी पक्ष आणखी क्षीण होऊ शकतात, आणि प्रबळ विरोधी पक्षांचा अभाव हा जगातले सर्वात मोठे लोकशाही राष्ट्र म्हणून अभिमानाने मिरवणा-या भारत देशाला शोभणारे नाही.

आता हवे ऑपरेशन पाकिस्तान

2011-05-03T12:50:00.000-07:00

अब तो नगारा बजही चुका है
सरहद पर शैतान का
नक्शे परसे नाम मिटा दो

पापी पाकिस्तान का

अल कायदा प्रमुख ओसामा बिन लादेनचा अंत अमेरिकेने केला. महासत्ता असणे म्हणजे काय ? देशावर हल्ला झाला की त्याला कसे उत्तर द्यायचे ? आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे दहशतवाद कसा संपवावा लागतो हे अमेरिकेने जगाला दाखवून दिले. अमेरिकेच्या या हल्ल्यानंतर मला कारगिल युद्धच्या वेळी गाजत असलेल्या या काही ओळी सतत आठवत आहेत. या ओळीत भाबडेपणा असेल, पण ज्या देशानं मागच्या 60 वर्षात पाकिस्तानकडून झालेले अगणित हल्ले सोसलेत त्या देशवासियांचा प्रामाणिक संताप आहे. आता अमेरिकेनं ओसामा बिन लादेनला ठार करत भारताच्या सीमेवर शैतानाचा नगारा वाजवलाय. त्यामुळे आपल्याला संपूर्ण पाकिस्तानचा नाही मात्र त्या देशात राजश्रायनं सुखाने नांदत असलेल्या दहशतवाद्यांचा आणि त्यांच्या सर्व अड्यांचा नायनाट करण्याची वेळ आली आहे.

दहशतवाद्यांशी लढण्याच्या वेगवेगळ्या पद्धती आहेत. पहिली म्हणजे ज्या ठिकाणी दहशतवादी हल्ला करु शकतात अशा ठिकाणांचे संरक्षण करणे , गुप्तचर यंत्रणांचे जाळे व्यापक बनवूनही दहशतवाद्यांचा बिमोड करता येऊ शकतो. तिसरी पद्धत जी इस्त्रायलने अनेकदा वापरली ती म्हणजे जे दहशतवादी आपल्याला हवे आहेत त्यांना जगाच्या कोणत्याही कोप-यातून शोधणे आणि त्यांना ठार मारणे.म्युनिच ऑलिम्पिकच्या दरम्यान झालेल्या हत्याकांडानंतर इस्त्रायलनं अशा प्रकारची मोहिम यशस्वीपणे राबवली आहे. आणि चौथी पद्धत म्हणजे ज्या ठिकाणी दहशतवादी प्रशिक्षण घेतात, त्यांचे प्रमुख राहतात अशा ठिकाणांवर थेट हल्ला चढवणे. दाऊद इब्राहिम किंवा अन्य भारतविरोधी दहशतवादी आपल्यावर कोणता हल्ला करतील याची वाट न पाहता त्यांच्यावर हल्ला चढवणे. त्यांना जमल्यास पकडणे अथवा थेट ठार मारणे.

दहशतवादाविरोधाची लढाई आजवर भारताने नेहमी आपल्याच प्रदेशात लढली आहे. आता गरज आहे ती ही लढाई शत्रूच्या प्रदेशात म्हणजेच पाकिस्तानात जाऊन लढण्याची.आता एखादा दहशतवादी हल्ला झाल्यानंतर कारवाई करण्याचे दिवस संपलेत. आता दहशतवाद्यांवर पहिला हल्ला करण्याची वेळ आली आहे. ज्यामध्ये शस्त्र आपले असतील, दिवस आपला असेल आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे प्रदेश हा पाकिस्तानचा असेल.

पाकिस्तानशी चर्चा करणे, आंतरराष्ट्रीय समुदायासमोर त्यांच्याविरोधाचे पुरावे सादर करणे यासरखे उपाय आपण आजवर करत आलो आहोत आता अमेरिकेनं केलेल्या ताज्या कारवाईचा आधार घेत आपल्याला आपल्या या धोरणांची पुढची पायरी म्हणजेच निर्णायक हल्ला करण्याची वेळ आली आहे. दाऊद असो वा लादेन जगभरातल्या दहशतवाद्यांचे अभयआरण्य म्हणजे पाकिस्तान. ही गोष्ट पुन्हा एकदा सुर्यप्रकाशाइतकी स्वच्छ आणि स्पष्ट झालीय.त्यामुळे आता आपल्या आजवरच्या संयमी धोरणाला मुठमाती देत निती-अनितीचा विचार न करता, मानवातवादी आणि मेणबत्तीवाल्यांकडे दुर्लक्ष करत हे दहशतवाद्यांचे अभयआरण्य नष्ट करण्यासाठी 'ऑपरेश पाकिस्तान' सुरु करणे आवश्यक आहे.

भारताची भैगोलिक परिस्थिती, अमेरिका आणि भारताच्या शक्ती आणि जागतिक स्थानांमधील फरक, दोन्ही देशांचे् प्रश्न याची तुलना माझे विरोधक नक्की करतील. मात्र मुंबईच्या आकाराचा सर्व शत्रूराष्ट्रांनी वेढलेला इस्त्रायल सारखा देश आपल्या शत्रूंना नेहमी ठेचून काढू शकतो तर भारत का नाही ? अमेरिकेवर 11 स्पटेंबर 2001 ला हल्ला झाला मात्र त्यानंतर त्यांनी आपली सुरक्षा यंत्रणा इतकी पोलादी बनवली की त्यांनतर या देशावर एकही हल्ला झाला नाही. अशा प्रकारची यंत्रणा आपल्याकडे आहे ? देशाच्या अस्मितेच्या चिंधड्या उडालेलं आपण किती काळ सहन करणार ? बेसावध सरकार, निष्क्रिय गुप्तचर आणि स्वार्थी नोकरशाही यांनी पोखरलेल्या या देशातलं कोणतही शहर त्यामधला कोणताही भाग सुरक्षित नाही हे वारंवार सिद्ध झालंय. ज्या देशाच्या सरकारला आपल्या नागरिकांच्या सुरक्षेची जबाबदारी पार पाडता येत नाही , आपल्या देशावर एकदा नाही तर वारंवार हल्ला करणा-या शत्रूंचा नायनाट करता येत नाही अशा देशाला महासत्ता म्हणून घेण्याचा कोणताही अधिकार नाही.

अमेरिकेनं केलेल्या ताज्या कारवाईनंतर निर्माण झालेल्या वातवरणाचा फायदा घेण्याची योग्य संधी आहे. आपले आजवरचे सामोपचारचे धोरण गंगार्पण करण्याची वेळ आता आली आहे... पाकिस्तानकडे अण्वस्त्र आहेत, अशा प्रकारची कारवाई केली तर युद्ध भडकू शकेल हे मान्य . मात्र योग्य नियोजन करुन पाकिस्तानल्या नेमक्या ठिकाणांवर हल्ला आपल्याला निश्चितच करता येऊ शकतो. पाकिस्तानने आपल्यावर हल्ला केला तरी आपल्याकडे second strike capability आहे. जी पाकिस्तानकडे नाही याची जाणीव त्यांना निश्चितच असेल.त्यामुळे कोणतेही आतातायी कृत्य करण्याचे धाडस करण्यापूर्वी पाकिस्तान निश्चितच विचार करेल.सा-या जगासमोर पाकिस्तानचा बुरखा लादेन प्रकरणामुळे फाटला आहे. जगाच्या शांततेसाठी आणि कल्याणासाठी जगाचे जाऊ द्या हो किमान आपल्या देशाच्या शांततेसाठी आता ऑपरेशन पाकिस्तान भारत सरकारने सुरु करायलाच हवे. भले त्यासाठी कितीही किंमत मोजावी लागली तर बेहत्तर.

स्वप्नपूर्ती !

2011-04-03T01:39:00.000-07:00

माझ्या 28 वर्षांच्या आयुष्यात मी इतका आनंदी कधी झालो नाही. मला नोकरी लागली किंवा एखादी परीक्षा पास झाल्यावरही मला इतका आनंद कधी झाला नव्हता. जेवढा आनंद मला सध्या झालाय. होय आपली टीम विश्वविजेती बनलीय. मला संपूर्ण जगाला ओरडून सांगावासं वाटतंय.... आता आमच्या टीमला टोमणे मारण्याचे, त्यांच्यावर शेरेबाजी करण्याचे दिवस संपलेत. संपूर्ण क्रिकेट विश्व आमच्या पायाशी आलंय. तब्बल 28 वर्षानंतर त्यातही महत्वाचं म्हणजे मी जन्मल्यापासून पहिल्यांदाच भारताची टीम विश्वविजेता बनली आहे.

ही फक्त बॅट्समन्सची टीम आहे, सचिन-सेहवागला आऊट करा की काम संपलं, यांच्यापेक्षा ऑस्ट्रेलिया पाकिस्तानचे गल्लीतले बॉलर्सही चांगले आहेत, घरच्या प्रेक्षकांच्या अपेक्षांचा दबाव ह्यांना पेलता येणार नाही, ही टीम फक्त जाहिराती करु शकते वर्ल्ड चॅम्पियन नाही बनू शकत. अशा प्रकारचे वेगवेगळे आरोप, कुत्सित शेरेबाजी अनेकांनी केली. मागच्या 28 वर्षातला इतिहास पाहिला तर हे सर्व खरंही होतं. यंदा मात्र भारतीय टीमनं या सर्व टीकाकारांचे दात घशात घातलेत. त्यांनी संपूर्ण स्पर्धेत विशेषत: बाद फेरीत अगदी दृष्ट लावावा असा खेळ केला. साखळी फेरीत वेस्ट इंडिज,क्वार्टर फायनलमध्ये ऑस्ट्रेलिया, सेमी फायनलमध्ये पाकिस्तान आणि फायनलमध्ये श्रीलंका या चार माजी विश्ववेजेत्या टीमला पराभूत करुन आपली टीम विश्वविजेता बनली आहे. क्रिकेट विश्वचषक दोनदा जिंकणारी पहिली आशियाई टीम म्हणून आपल्या टीमची क्रिकेटच्या इतिहासात नोंद झालीय.

1983 मध्ये कपिल देवच्या टीमनं विजेतेपद पटकावलं ते एक आश्चर्य होतं. कपिलच्या आर्मीवर भूतकाळाचं दडपण किंवा भविष्यकाळाचं ओझं नव्हतं. कपिलचा परीसस्पर्श लाभलेल्या या टीमनं वर्ल्ड कपच्या इतिहासातली सर्वात बलाढ्य टीम मानली जाणा-या क्लाईव्ह लॉईडच्या वेस्ट इंडिजचा पराभव करत इतिहास रचला.यंदा मात्र परिस्थिती संपूर्ण वेगळी होती. भारतीय टीम फेवरिटच्या टॅग घेऊन गेल्या वर्षभरापासून वावरत होती. सचिन तेंडुलकरचा हा शेवटचा वर्ल्ड कप होता.त्यामुळे सचिन आणि भारतीय टीमवर मोठा मानसिक दबाव येण स्वाभाविक होतं. 121 कोटी भारतीय, प्रायोजक, भारतीय मीडिया आणि बरेच काही यांचा मोठा दबाव या टीमवर होता. या वर्ल्ड कपमध्ये क्रिकेटविश्व ख-या अर्थाने समतल होतं. भारतीय पिच आणि वातावरण यांचा आता बाकीच्या टीमना चांगलाच सराव झाला होता. लॅपटॉप क्रिकेटच्या या युगात सर्वच टीमना एकमेकांच्या शक्ती स्थानांचा तसंच कमकुवत बाजूंचा सराव होता. मात्र ह्या सर्व अथडळ्यांवर मात करत धोनीच्या या टीमनं विजेतेपद पटकावलंय. त्यामुळे याचं मोल जास्त आहे.

या स्पर्धेत सेहवागनं जबरदस्त सुरुवात करुन दिली. त्यानं बांग्लादेशविरुद्ध 175 रन्स काढले. .पाकिस्तान विरुद्ध उमर गुलवर त्यानं खास सेहवागी थाटात हल्ला चढवला. पाकिस्तान विरुद्ध भारताच्या यशाचा पाया वीरुनंच रचला. सचिननं आपला क्लास जपला इंग्लंड, दक्षिण आफ्रिका, ऑस्ट्रेलिया आणि पाकिस्तान या चार बड्या टीमविरुद्धच्या मोठ्या मॅचमध्ये तो आपल्या लौकिकाला जागला. फायनलमध्ये तो फेल गेला. पण नो प्रॉब्लेम. गौतम गंभीरनंही फायनलमध्ये सचिन आणि सेहवाग आऊट झाल्यानंतर निर्णायक क्षणी आपला खेळ उंचावला. भारताने T-20 विजेतेपद पटकावले त्यावेळीही फायनलमध्ये गंभीरनं सर्वात जास्त रन्स काढले होते. यंदाही त्यानं तेच केलं.सौरव गांगुलीच्या निवृत्तीनंतर एक आक्रमक सलामीवीराची कमतरता आपल्याला भासणार नाही. याची काळजी त्यानं घेतलीय. टीम इंडियाचा हा एंग्री यंग मॅन भविष्यकाळात नक्की कॅप्टन होऊ शकेल. वर्ल्ड कपच्या फायनलमध्ये सेंच्युरी मारण्याची भाग्य त्याला मिळालं नाही. क्लाईव्ह लॉईड, रिचर्ड, डेव्हिड बून, अरविंद डिसल्वा, रिकी पॉन्टिंग, गिलख्रिस्ट यांच्या यादीत गौतम गंभीर हे नाव येणार नाही. म्हणून त्याच्या 97 रन्सचं महत्व कमी होणार नाही. त्याची फायनलमधली इनिंग करोड भारतीयांच्या -हदयात कायमची कोरली गेलीय.

झहीर भाई का तो क्या कहना... बॅट्समन्सच्या या टीममध्ये भारतीय बॉलिंगचा भार या पठ्यानं एकहाती वाहिला. त्यानं तब्बल 21 विकेट्स घेतल्या.भारतीय टीम अडचणीत सापडली की धोनीला झहीरची आठवण यायची. आणि झहीरनं त्याला कधीच निराश केलं नाही. धोनीला झहीरची इतकी सवय झालीय की आता आयपीएलमध्येही तो कदाचित झहीरला शोधेल. कोणतीही टीम फक्त बॅटींगच्या जोरावर जिंकू शकत नाही. बॅट्समन्सच्या आक्रमणाला बॉलर्सच्या भेदकतेचीही जोड मिळणं आवश्यक असतं. झहीरनं ही खिंड एकहाती लढवली. इंग्लंड विरुद्ध त्यानं विजयाच्या जवळ आणलं होतं. आफ्रिकेविरुद्ध त्यानं टेन्शनमध्ये 49 वी ओव्हर्स लाजवाब टाकली. कांगारुंचा पांढरी तोंड काळी केली. पाकिस्तान विरुद्ध टीमला स्टार्ट मिळवून दिला. तसंच फायनलमध्ये त्याचा पहिला स्पेल होता 5 ओव्हर्स 3 मेडन 6 रन्स आणि 1 विकेट.

    युवराज सिंगच्या आठवणीशिवाय हा ब्लॉग पूर्ण होऊचं शकत नाही. युवराज खेळला तरचं भारत वर्ल्ड कप जिंकेल. असं भाकित मी वर्ल्ड कप स्पर्धा सुरु होण्याच्या एक महिना पूर्वीच केलं होतं. ( माझं फेसबूक प्रोफाईल चेक करा हवं तर ) युवराजनं मला खरं ठरवलं. एक परफेक्ट फिनिशर हा त्याचा जुना रोल त्यानं या स्पर्धेत पुन्हा एकदा वठवला.संपूर्ण स्पर्धेत भारतीय टीम चार बॉलर्सनी खेळली कारण युवराजनं पाचव्या बॉलर्सची कमतरता जाणवू दिली नाही. 1983 च्या टीममधल्या मोहिंदर अमरनाथची आठवण यावी असा त्याचा खेळ होता. दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध झालेल्या पराभवानंतर बॅकफूटला गेलेल्या टीम इंडियाला विजेतेपदाची गाडी पकडून दिली ती युवीनंच. हॅट्स ऑफ टू यूवी.

               आणि हो सर्वात महत्वाचे म्हणजे कॅप्टन धोनी. तो  भारतीय टीममधला माझा सर्वात नावडता खेळाडू होता. भारतीय टीमचा डॅरेन सॅमी म्हणजे धोनी असं मला नेहमी वाटायचं. संपूर्ण स्पर्धेत तो फ्लॉप गेला. इंग्लंड विरुद्ध स्ट्रॉसचा कॅच त्याला ऐकू आला नाही. फायनलमध्ये टॉसच्या वेळी संगकारा काय बोलला हे त्याला समजले नाही. त्यानं अश्विनला वारंवार वगळलं. दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध कातडी बचाव बॅटिंग केली. ऑस्ट्रेलिया आणि पाकिस्तान विरुद्ध अवसानघात केला. अगदी फायनलमध्ये श्रीशांत खेळवण्याचं अफाट धाडस दाखवलं. त्याचा हा सारा भंपकपणा आता माफ आहे. भारताचा हा डॅरेन सॅमी ( सॉरी धोनी ) फायनलमध्ये अगदी गिलख्रिस्टची आठवण यावी असा खेळला. कोहली आऊट झाल्यानंतर फॉर्मात असलेल्या युवराजला बसवून तो बॅटिंगला आला. त्यावेळी 121 कोटी भारतीयांचा दबाव त्याच्या खांद्यावर होता. या परीक्षेत तो डगमगला असता तर त्याची खैर नव्हती. त्याची कॅप्टनसी तर गेलीच असती. पण धोनी नावाचा ब्रॅन्डही इतिहासजमा झाला असता. मात्र निर्णायक क्षणी अगदी फायनल मॅचमध्ये तो आपल्या आयुष्यातली सर्वोच्च इनिंग खेळला. कॅप्टन्स नॉक म्हणतात ते यापेक्षा वेगळं काय असंत. धोनी मला क्षमा करं मी तूला आता किमान वर्षभर तरी शिव्या देणार नाही.

      2007 च्या अपेक्षाभंगानंतर भारतीय टीमनं मिळवलेलं हे विजेतेपद ऐतिहासिक आहे. मागच्या चार वर्षात या टीमनं T-20 चं विजेतेपद जिंकलं. वेस्ट इंडिज, इंग्लंड, न्यूझीलंडमध्ये टेस्ट सीरिज जिंकली. ऑस्ट्रेलिया टेस्ट सीरिजमध्ये वारंवार पराभूत केलं. दक्षिण आफ्रिकेला आफ्रिकेत बरोबरीत रोखलं. टेस्टमध्ये नंबर 1 पटकावलं. आणि आता विश्ववेजेतेपद पटकावलं क्रिकेटमधल्य भारतीय युगाची ही सुरुवात झालीय. ये तो बस ट्रेलर है पिक्चर अभी बाकी है मेरे दोस्त

पॉन्टिंग पर्वाची अखेर

2011-03-24T17:38:00.000-07:00

रिकी पॉन्टिंग. ऑस्ट्रेलियाचाच नाही तर क्रिकेट विश्वातला सर्वात यशस्वी कॅप्टन. तब्बल 48 टेस्ट आणि 164 वन-डे ऑस्ट्रेलियानं त्याच्या कॅप्टनसीमध्ये जिंकल्या आहेत. सलग  दोन वर्ल्ड कप स्पर्धा जिंकणारा दुसरा कॅप्टन. तीन वर्ल्ड कप विजेत्या टीमचा सदस्य असलेला एकमेव खेळाडू. ऑस्ट्रेलियाचा डॉन ब्रॅडमन नंतरचा सर्वात महान खेळाडू.

       ऑस्ट्रेलियाच्या या 36 वर्षाच्या बॅट्समनचे मार्च महिन्याशी अनोखं नात आहे. 23 मार्च 2003 या दिवशी त्यानं आपल्या आयुष्यातलं अविस्मरणीय असं शतक झळकावलं. त्या दिवशी भारतीय बॉलर्सची पिसं काढंत त्यानं 140 रन्सची जबरदस्त इनिंग खेळली आणि आपल्या टीमला वर्ल्ड कप विजेतेपद मिळवून दिलं. त्यानंतर 8 वर्षांनी 24 मार्च 2011 मध्ये त्यानं भारताविरुद्ध वर्ल्ड कपमध्ये आणखी एक झुंजार सेंच्युरी झळकावली. प्रचंड दबावाचा सामना करत शतक झळकावण्याची किमया त्यानं केली. मात्र यंदा तो आपल्या टीमचा पराभव वाचवू शकला नाही. 1992 नंतर पहिल्यांदाच ऑस्ट्रेलियाला वर्ल्ड कप सेमी फायनल गाठण्यात अपयश आलंय. ऍशेस सीरिजमध्ये झालेल्या मानहानिकारक पराभवानंतर पॉन्टिंगच्या क्रिकेट करियरमधलं आणखी एक काळंकुट्ट पान या वर्षी लिहलं गेलंय. या पराभानंतर क्रिकेटमधलं पॉन्टिंग पर्व संपुष्टात आलंय.

                      ऑस्ट्रेलियनं टीममध्ये तिशी गाठली तरी देशांतर्गत स्पर्धेमुळे राष्ट्रीय टीममध्ये स्थान मिळवता येत नाही. त्या बाबतीत रिकी पॉन्टिंग सुदैवीचं म्हणावा लागेल. 1995 साली म्हणजे वयाच्या 21 व्या वर्षीच त्याला ऑस्ट्रेलियन टीममध्ये संधी मिळाली. डेव्हिड बून, मार्क वॉ, स्टीव्ह वॉ, इयान हिली आणि मार्क टेलर या सारखे दाद खेळाडू त्यावेळी ऑस्ट्रेलियन टीममध्ये होते. मात्र या सर्वांच्या मांदियाळीमध्ये त्यानं आपली छाप सोडली. त्याच्या भात्यात क्रिकेटमधले सर्व शॉट्स आहेत. मात्र पूल आणि कव्हर ड्राईव्ह मारताना पॉन्टिंगला पाहणं हा विलक्षण अनुभव असायचा. मेलबॉर्न असो की मुंबई, लॉर्डस असो वा लाहोर क्रिकेट खेळणा-या सर्व देशात त्यानं रन्स जमवलेत. क्रिकेट विश्वात फक्त सचिन तेंडुलकरला पॉन्टिंगपेक्षा जास्त रन्स आणि सेंच्युरी झळकवता आल्या आहेत.

         एक कॅप्टन म्हणून पॉन्टिंग महान होताचं पण एक कॅप्टन म्हणूनही तो तितकाच जिद्दी, धूर्त आणि सर्वात महत्वाचं म्हणजे यशस्वी होता. त्याची टेस्टमध्ये सरासरी आहे 53.51 पण कॅप्टनसीच्या सात वर्षातली सरासरी आहे 59.12. वन-डेमध्ये त्याची कॅप्टन म्हणून असलेली सरासरी ( 51.30 ) ही त्याच्या एकूण सरासरीपेक्षा (42.58 ) घसघशीत जास्त आहे. त्यानं टेस्टमध्ये 39 पैकी 14 आणि वन-डेमध्ये 30 पैकी 20 शतकं कॅप्टन म्हणून झळकावली आहेत. स्टीव्ह वॉच्या निवृत्तीनंतर ऑस्ट्रेलियानं मिळवलेल्या विजयात ग्लेन मॅग्रा आणि शेन वॉर्नचा वाटा सर्वात महत्वाचा आहे. पण त्यांच्याच बरोबरीनं पॉन्टिंगचंही तेवढंच योगदान आहे. गेली 10 वर्षे ऑस्ट्रेलियन मीडल ऑर्डरची धुरा त्यानं यशस्वीपणे पेलली आहे.

          एक खेळाडू आणि कॅप्टन म्हणून तो जितका यशस्वी ठरला तितकाचं वादग्रस्तही ठरलाय. . ऍशेस सीरिजमध्ये पीटरसनला नॉट आऊट दिल्यावर अंपायरशी घातलेला वाद, भारताच्या ऑस्ट्रेलिया दौ-यात सौरव गांगुली आऊट आहे असं ढळढळीत खोटं सांगणं, ड्रेसिंगरुमचा टीव्ही फोडणे, स्मिथशी टक्कर झाल्यावर बॉल आदळणे अशा मैदानावर आणि मैदानाबाहेर घडणा-या प्रत्येक चुकीच्या गोष्टीमध्ये त्याचा सहभाग आहे.

सतत फिल्डर्सच्या जागा बदलणे आणि सहका-यांना हातवारे करत सूचना देणं ही त्याची कॅप्टनसी करण्याची शैली आहे. वॉर्न, मॅग्रा होते तेंव्हा ठिक होतं. मात्र या सतत बदलणा-या फिल्डिंगमुळे त्याच्या टीममधले अगोदरचं सामन्य असलेले बॉलर्स गोंधळून जायचे. या वर्ल्ड कपमध्ये पाकिस्तान आणि भारताविरुद्धच्या मॅचमध्ये वॉटसन बॉलिंग करत असताना त्यानं स्लिप लावली नाही. त्यामुळे दोन-तीन वेळा बॅट्समनला आऊट करण्याची संधी कांगारुंनी गमावली. पाकिस्तान विरुद्धच्या मॅचमध्ये शाहिद आफ्रिदी आऊट झाल्यानंतर ब्रेट लीला बॉलिंग देणं आवश्यक होतं. मात्र तो क्रेझावरचं अवलंबून राहिला. बॅट्समन म्हणून मागच्या दिड वर्षात आलेल्या सुरु असलेल्या बॅड फॉर्माचा परिणाम त्याच्या कॅप्टनसीवरही झाला. भारताविरुद्ध त्यानं शतक झळकावलं हे खरं आहे. पण संपूर्ण वर्ल्ड कपमध्ये फॉर्म हरपलेला होता. कॅनडा विरुद्धच्या मॅचमध्ये हेन्री कोशिन्देसारख्या बॉलर्स विरुद्ध हुक त्याला मारता आला नाही. पाकिस्तान विरुद्ध मोहम्मद हाफिजनं त्याला जखडून ठेवलं. भारताविरुद्ध युवराज सिंगला एक सिक्सर वगळता तो काहीच कमाल करु शकला नाही.
फॉर्म हरपलाय, मॅच हरण्याचे नवे रेकॉर्ड होतायत तरीही तो कॅप्टनसीवरुन हटयाला तयार नाहीयं. एखाद्या राजकारण्याप्रमाणे मीच नेतृत्वासाठी कसा लायक आहे याचे दावे करण्याची सवय त्याला
जडली आहे.

हेडन आणि गिलख्रिस्टच्या निवृत्तीनंतर पॉन्टिंगवरचं ऑस्ट्रेलियाच्या बॅटिंगचा संपूर्ण भार पडलाय. त्याच्या खेळावरचं ऑस्ट्रेलियाची पूर्ण टीम अवलंबून राहिलीय. वर्ल्ड कपमध्येही पॉन्टिंग उभा न राहिल्याचा फटका टीमला बसला. संपूर्ण स्पर्धेत त्यांची बॅटिंग विस्कळीत होती. पाकिस्तान विरुद्ध तर 176 रन्समध्ये 50 ओव्हर्स न खेळताच ऑल आऊट होण्याची नामुष्की ऑस्ट्रेलियाला सहन करावी लागली.
वॉर्न आणि मॅग्रानंतर ऑस्ट्रेलियाची बॉलिंग बोथट बनली. तर हेडन- गिलख्रिस्ट रिटायर झाल्यामुळे बॅटिंगमधली आक्रमकता निघून गेली. या बुडत्या जहाजाला काडी देण्याचा प्रयत्न पॉन्टिंगनं केला. मात्र ह्या काडीची शक्ती अपूरी पडल्यानं कांगारुंचे जहाज या वर्ल्ड कपमध्ये सेमी फायनलपूर्वी बुडाले. आता या पराभवानंतर पॉन्टिंग टीममधून जाणार हे उघड आहे. त्यामुळे ऑस्ट्रेलियाची अवस्था ही आणखी बिकट होणार आहे. ऑस्ट्रेलियन संघ हा काही ठराविक खेळाडूंवर अवलंबून होता. ते खेळाडू निवृत्त झाल्यानं अथवा त्यांचा फॉर्म हरपल्याने त्यांची ही अवस्था झालीय. सचिन, लक्ष्मण, द्रविड यांच्यानंतर भारतीय संघाची हीच अवस्था होऊ शकते. आज ऑस्ट्रेलियाची जात्यात असेल तर भारतीय टीम सूपात आहे असं म्हणावे लागेल.

त्रिकोणी युतीचा फॉर्म्युला

2011-02-25T19:27:00.000-08:00

शिवसेना-भाजप युतीत मनसेला सामावून घेण्याच्या गोपीनाथ मुंडे यांनी मांडलेल्या "फॉर्म्युला'चे समर्थन भाजपा अध्यक्ष नितीन गडकरी यांनी नुकतेच केले आहे. राज्यातील विरोधकांचे हे त्रिशूल एकत्र आले तर काँग्रेस-राष्ट्रवादीच्या भ्रष्ट सरकारच्या गंडस्थळावर नक्कीच आघात होईल. गेल्या 12 वर्षात महाराष्ट्राची सर्वच बाहतीत पिछेहाट झालीय.असं असलं तरी सर्वच पातळीवर नाकार्ते असलेले आघाडी सरकार 2009 साली सत्तेवर आले. आघाडी सरकारला हे यश केवळ मनसे फॅक्टरमुळेच मिळाले होते. हे त्या निकालाचा अभ्यास केला की लगेच स्पष्ट होते.

   2009 साली झालेल्या विधानसभा निवडणुकीत शिवसेनेला 18 तर भाजपला 8 जागांचा फटका बसला. युतीचं संख्याबळं 116 वरुन थेट 90 जागांवर घसरले. 1990 सालापासून पाच विधानसभा निवडणुका भाजपा-सेनंनं एकत्र लढवल्या आहे. या पाच निवडणुकांमधला हा निचांक आहे. भाजपा-सेना युतीच्या मतांची टक्केवारीही सुमारे साडेतीन टक्यांनी यंदा घसरली. तर मनसेनं विधानसभेच्या 144 म्हणजे बरोबर निम्या जागा लढवूनही 13 जागा आणि 5.1 टक्के मतं जिंकली. लोकसभा निवडणुकीत मनेसेमुळे भाजप-सेनेला 8 जागांचा फटका बसला होता. विधानसभा निवडणुकीत तब्बल 63 जागांचा युतीला फटका बसला आहे. याचाच अर्थ स्पष्ट आहे की भाजप-सेना-मनसे हे तीन्ही पक्ष एकत्र असते तर 153 जागा जिंकत ही आघाडी सत्तेवर आली असती. नाकर्त्या आघाडीची सत्ता घालवण्याचे समाधान मराठी जनतेला मिळाले असते.

   राज आणि उद्धव ठाकरे या दोघांनाही महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री होण्याची महत्वकांक्षा आहे हे उघड आहे. मात्र या दोघांचीही महत्वकांक्षा परस्परांशी लढून पूर्ण होऊ शकणार नाही. मागच्या काही वर्षात मुंबई आणि ठाणे या शिवसेनेच्या अभेद्य गडाला राज ठाकरेंनी सुरुंग लावलाय. बाळासाहेब ठाकरेंना पुढे करुन सर्व प्रकारचे भावनिक आवाहन करुनही हा गड लोकसभा तसेच विधानसभा निवडणुकीत सेनेला वाचवता आला नाही. मुंबई -ठाणे परिसरातील भगदाडं बुझवल्याशिवाय उद्धव ठाकरेंना 'वर्षा' चा उंबरठा ओलांडता येणार नाही.

   मनसेची स्थितीही फारशी वेगळी नाही. राज ठाकरेंकडे करिष्मा आहे. पण नरेंद्र मोदी, नितीशकुमार किंवा दक्षिणेतील प्रादेशिक पक्षांचे मुख्यमंत्री यांच्यासारखा संपूर्ण राज्यभर त्यांना जनाधार नाही. राज ठाकरे हे एकहाती पक्ष चालवत आहेत. प्रवीण दरेकर, शिशीर शिंदे, शिरीष पारकर, बाळा नांदगावकर यासारखी काही मंडळी या पक्षाकडे आहेत. पण नेत्यांची फौज नाही. त्यातही ही सर्व मुंबईतली नेते मंडळी आहेत. त्यामुळे त्यांचा प्रभाव हा मुंबई-ठाणे परिसरातचं मर्यादित आहे. पश्चिम महाराष्ट्र, मराठावाडा आणि विदर्भ या राज्यातल्या तीन महत्वाच्या भागात पक्षाचे संघटन करु शकेल निवडणुका जिंकू देऊ शकेल असा एकही नेता मनसेकडे नाहीत. त्यातंच या भागात मनसेचं हुकमी असे मराठी कार्ड चालण्याचीही सूतराम शक्यता नाही. त्यामुळे ज्या नवनिर्माणाच्या गर्जना राज ठाकरे आपल्या संभामधून करतात ते नवनिर्माण स्वबळावर करणे या पक्षाच्या आवाक्याबाहेरची गोष्ट आहे.

   या त्रिकोणाताला तिसरा कोण आहे भाजपा. मध्यमवर्गीय, व्यापारी आणि मुंबईतील अमराठी मतदार ही या पक्षाची परंपरागत व्होट बॅंक आहे. गोपीनाथ मुंडेच्या नेतृत्वामुळे आणि त्यांच्या परिश्रमामुळे माधवं ( माळी, धनगर आणि वंजारी ) या जातीच्या मतांची बेरीजही या पक्षाच्या वाढीत महत्वाची ठरली. नितीन गडकरींमुळे विदर्भात तर एकनाथ खडसेंमुळे उत्तर महाराष्ट्रात या पक्षानं आपली पाळेमुळे रुजवली आहेत. मात्र प्रमोद महाजनांचे अकाली निधन, मुंडे-गडकरी गटांचा संघर्ष आणि एकूणच सत्तेपासून दूर राहिल्यामुळे केंद्रीय पातळीवर आलेली निराशा याचा फटका भाजपालाही बसलाय. त्यामुळे शत प्रतिशत भाजप हा राग चिंतन बैठकित अनेकदा गायल्यानंतरही तो प्रत्यक्षात येणं अवघड आहे. याची जाणीव आता त्यांना झाली आहे. त्यामुळेच भाजपाने आता त्रिकोणी युतीच्या फॉर्म्युल्याबाबत पुढाकार घेतला आहे.

   भाजपाला जी जाणीव झाली आहे त्याचं भान अजुनही सेना आणि मनसेला आलेलं नाही त्यामुळे महाराष्ट्र सतत बदनाम होत असूनही ह्या दोन्ही प्रादेशिक पक्षांना मुन्नी आणि झेंडुबाम यांचीच काळजी आहे. खरं तर या दोन्ही पक्षांचे नेतृत्व ठाकरे या एकाच घराण्याकडे आहे. दोन्ही पक्षात एकाधिकारशाही आहे. मराठी मतदार हाच त्यांच मुख्य आधार आहे. बाळासाहेब ठाकरे हेच दोन्ही पक्षातील नेत्यांची आणि कार्यकर्त्यांचे दैवत आहे.त्यामुळे उद्धव आणि राज ठाकरे या दोघांच्या महत्वकांक्षेपोटी कितीकाळ वेगळा संसार करायचा याचा विचार या दोन्ही पक्षांनी करायला हवा.

   गेल्या 12 वर्षांपासून शिवसेना सत्तेपासून दूर आहे. सत्तेचा ऑक्सिजन न मिळाल्यामुळे नारायण राणे ते किरण पावसकर पर्यंत अनेक नेत्यांनी शिवसेनेला अखेरचा जय महाराष्ट्र केलाय. 2014 च्या निवडणुकीतही पराभव झाल्यास हा आऊटगोईंचा स्पीड आणखी वाढेल.बाळासाहेब ठाकरे आणि मराठी अस्मिता यासारख्या भावनिक मुद्यावर पक्ष कार्यकर्त्यांना भूल देण्याचे सेना नेतृत्वाचे प्रयोग फार काळ चालू शकणार नाहीत. मनसेमध्येही फारसे आलबेल नाही. श्वेता परुळेकर, प्रकाश महाजन यासारखी मंडळी केंव्हाच पक्षातून बाहेर पडली आहेत. कोणत्याही आंदोलनात न उतरता सभेच्या व्यासपीठावरुन बोलबच्चनगिरी करणं हेच राज ठाकरेंनी पक्ष स्थापनेपासून केले आहे. तर त्याचवेळी तोडफोडीच्या आंदोलनात सक्रीय असलेल्या राज ठाकरेंच्या मावळ्यांना पोलीसांचा आणि कोर्टाचा जाच सहन करावा लागतोय. 'मराठी खतरे में' हा एकच नारा देऊन कार्यकर्त्यांना आपल्या ताब्यात ठेवणं राज ठाकरेंना फार काळ जमणार नाही.

   भाजपा, शिवसेना आणि मनसे या तिन्ही पक्षांच्या मर्यादा आहेत. या तिघांनाही दलित मतदारांमध्ये मजबूत बेस नाही. मुस्लिम मतांची फारशी अपेक्षा नाही. पश्चिम महाराष्ट्रामध्ये अजुनही त्यांना शिरकाव करता आलेला नाही. ग्रामीण महाराष्ट्रात साखर कारखाने आणि सहकारी संस्थांचे पाठबळ नाही. असं असतानाही भाजपा-सेना x मनसे असा संघर्ष करण्यात किती अर्थ आहे याचा विचार आता या पक्षांनी करायला हावा. राजकारणात कोणीही कायमचा मित्र किंवा शत्रू नसतो.. त्याठिकाणी केवळ हितसंबंध महत्वाचे असतात. हे घासून गुळगुळीत झालेलं सत्य राज आणि उद्धव या चुलत भावंडाला एकत्र का आणू शकत नाही ?

   महाराष्ट्रात सध्या आनंद साजरा कराव्या अशा फार कमी गोष्टी आहे. वीज टंचाई, शेतक-यांच्या आत्महत्या, प्रादेशिक असमतोल, जमीन, पाणी आणि भेसळ माफियांचे साम्राज्य, बकाल शहरे, ओसाड खेडी, भ्रष्टाचारांचे 'आदर्श' उभी करणारी नोकरशाही आणि संवेदनाशुन्य सरकार याच्या विळख्यात आपला ' प्रिय आमुचा एक असा महाराष्ट्र दॆश ' अडकलाय. भाजपा-सेना-मनसे यांचे त्रिकोणी सरकार सत्तेवर आल्यास हे चित्र एका रात्रीत बदलेल अशी भाबडी आशा मला नाही. मात्र ह्या चित्राचे मुख्य चित्रकार असलेले नाकर्ते सरकार तरी जायला हवे अशी माझी इच्छा आहे.

   राज ठाकरेंचा करिष्मा, उद्धव ठाकरेंचे व्यवस्थापन आणि गोपीनाथ मुंडेंचा जनाधार यांचा त्रिवेणी संगम आघाडी सरकारच्या साम्राज्यावर निर्णायक घाव घालू शकतो. यासाठी आता भाजपाने एक पाऊल पुढे टाकलंय...जय मराठी आणि जय महाराष्ट्र याचा अहोरात्र गजर करणा-या दोन्ही ठाकरेंच्या पक्षानेही त्याला साथ देण्याची आवश्यकता आहे.

... तर भारत वर्ल्ड कप जिंकेल !

2011-02-18T12:36:00.000-08:00

क्रिकेट वर्ल्ड कप 2011 ला आजपासून सुरुवात होतीय. या वर्ल्ड कपमध्ये 14 देश विजेतेपद मिळवण्यासाठी खेळणार आहेत. पण माझ्यासह कोट्यावधी भारतीय फॅन्सची भारतानेच वर्ल्ड कप जिंकावा अशी मनापासून इच्छा आहे. त्यासाठी गल्ली पासून दिल्ली पर्यंत वेगवेगळ्या सूचनांचा भडिमार टीम इंडियावर होत आहे. त्यापैकी काही सूचना इथे एकत्रित देत आहे.

  १ ) भारतीय क्रिकेटपटूंनी जाहिरातीपेक्षा क्रिकेटवर लक्ष केंद्रित करावे

  २ ) वीरेंद्र सेहवागने किमान १५ ओव्हर्स तरी बॅटिंग केली पाहिजे

   ३ ) सचिन तेंडुलकरने स्पर्धेत किमान ६० च्या सरासरीने बॅटिंग करायलाच हवी

   ४ ) मुंबईत फायनल होणार आहे मग तिथं शतकं झळकावणं हा सचिनचा हक्कच आहे... सचिनने
   शतक मारले की बास.... भारताने वर्ल्ड कप जिंकलाच !

  5 ) सचिनने एक बाजू लावून धरुन ५० ओव्हर्स पर्यंत बॅटिंग केली पाहिजे ( कारण सचिन आऊट झाला की टीव्ही बंद करण्याची आमच्याकडे फॅशन आहे )

६ ) सेहवागने शांतपणे ! ( What a joke ) बॅटिंग करायला हवी. यार तो सीनियर प्लेअर आहे

७ ) गंभीरनं आपलं आडनाव सार्थकी लावण्यारी बॅटिंग करावी

८ ) कोहलीने मोठी खेळी खेळावी ( 'विराट' विजय ही आमची हेडलाईन टेक्सट तयार आहे )

९ ) सेहवाग - गंभीरने आपण बागेत पळत नसून २२ यार्डांच्या रनिंग बिटविन द विकेटवर पळत आहोत याचे भान ठेवावे. नेहमीप्रमाणे वेंधळ्यासारखे रन-आऊट होऊ नये

१० ) युवराज सिंगने पुन्हा एकदा ६ ब़ॉलवर ६ सिक्स मारावे. तरचं त्याच्या जिंदगीला काही अर्थ आहे.

११ ) युवराजने पार्टी आणि मैत्रिवरचे लक्ष काढून क्रिकेटवर केंद्रित केले ना की बास.... साली कुणाची गरज नाही... आपणच जिंकणार

१२ ) युसूफ पठाण फक्त टिकला पाहिजे मैदानावर .. मग सिक्सर्स आपोआप जाणार

१३ ) धोनीने त्याचा हेलिकॉप्टर शॉट जाहिरातीमध्ये नाही तर मैदानावरही मारायला हवेत

१४ ) धोनीनं किमान एका मॅचमध्ये ( चुकून का होईना) धोब्यासारखी नाही तर एखाद्या बॅट्समनप्रमाणे फटकेबाजी करावी

१५ ) स्पिनर्स जास्त खेळवले पाहिजेत बॉस ! तीच आपली खरी शक्ती आहे.

16 ) महत्वाच्या मॅचमध्ये टॉस जिंकायला हवा. धोनी नेहमी टॉस हरतो आणि सगळी गडबड होते.

१7 ) टॉस जिंकला की पहिल्यांदा बॅटिंगच  घ्यायला हवी ( 1996 ला कोलकातामध्ये काय झाले ते आठवते ना ? )

18 ) झहीर खान आणि नेहरा पूर्ण फिट पाहिजेत तरच अर्थ आहे

19 ) झहीरने 2003 च्या फायनल सारखा जास्त अगाऊपणा करु नये

20 ) नेहराने एका ओव्हरमध्ये धुलाई केली की खांदे मुळीच पाडू नये... तो अजिबात चांगला दिसत नाही तसा...

21 ) हरभजन सिंग चालला पाहिजे बॉस ( सिंग इज किंग हे गाणे म्हणायला आणि भांगडा करायला आम्ही मोकळे )

22 ) श्रीशांतने शांत राहाने त्याच्यामुळे नेहमी लोचा होतो.

23 ) श्रीशांतने त्याच्या पद्धतीनेच वागले पाहिजे त्यामुळेच खरी मजा येते आणि समोरचा बॅट्समन लवकर आऊट होतो

24 ) आपले सगळे क्रिकेटपटू फिट राहणं महत्वाचं आहे. आपलं सगळ चांगलं आहे फक्त फिटनेसमध्ये आपण जरा कमी पडतो

25 ) ऑस्ट्रेलिया , दक्षिण आफ्रिका ह्या टीम लवकर आऊट व्हायला हव्यात ( पाकिस्तानला मात्र भारतानेच हरवले पाहिजे. भले वर्ल्ड कप आला नाही तरी बेहत्तर ! )

26 ) भारतामध्ये मॅच होणार आहेत मग पिच आपल्याला मदत करणारं तयार करणं हे ग्राऊंडमनचे कर्तव्य आहे. पिचवर गवताची पाती पण आम्हाला चालणार नाही.

27 ) भारतीय बॅट्समन्सनी ब्रेट ली, शॉन टेट, अख्तर, डेल स्टेन या सारख्या फास्ट बॉलर्सना घाबरायची गरज नाही.

28 ) फास्ट बॉलर्ससमोर खेळताना फूटवर्क चांगले हवे. तिथंच गडबड होती.

29 ) शॉर्ट पिच बॉलवर कसे खेळायचे याचा सराव गॅरी कस्टर्न यांनी सगळ्यांकडून करुन घ्यायला पाहिजे. त्याच बॉलवर आपले प्लेअर्स नेहमी आऊट होतात.

30 ) स्पिन बॉलिंग आपल्याला खेळता येते ह्या भ्रमात राहु नये. समोरच्या टीममध्ये काही गल्लीतले बॉलर्स नाही घेतले.

31 ) भारतीय फास्टर्सनी पाकिस्तान किंवा ऑस्ट्रेलियाच्या बॉलर्सप्रमाणे यॉर्कर टाकायला हवेत. यॉर्कर टाकण अजूनही आपल्या बॉलर्सना सालं जमतचं नाही.

32 ) शेवटच्या 10 ओव्हर्समध्ये रन्स वाटण्याची सवय मोडली पाहिजे.

33 ) मोठ्या मॅचचे टेन्शन घेऊ नये.

34 ) जास्त ओव्हर कॉन्फिडन्समध्ये राहू नये ( थोडं राहिलं तर चालेल )

35 ) फिल्डिंग नीट झाली पाहिजे ( कॅचेस विन मॅचेस ! )

ह्या काही सूचना, काही मतं मला सूचलेली. ही यादी तूम्ही आणखी पण वाढवू शकता.....त्यासाठी खाली दिलेल्या comments ह्या ऑप्शनवर क्लिकर करा आणि ही यादी तुम्हाला हवी तितकी वाढवा.

क्रिकेट वर्ल्ड कप 2011 कोण जिंकणार ? याबाबतचा पोल या ब्लॉगवर सुरु आहे. तेंव्हा तिथं आपलं मत जरुर नोंदवा.

इजिप्त, सोशल मीडिया आणि भारत

2011-02-13T11:39:00.000-08:00

Egypt the oldest civilization in the world had the most civilized revolution. टि्वटरवर या विषयाच्या प्रतिक्रीया वाचत असताना ही एक कमेंट मला वाचायला मिळाली. इजिप्तमध्ये नुकत्याच झालेल्या क्रांतीचे अगदी चपखल असे वर्णन या मोजक्या शब्दामधल्या प्रतिक्रीयेमध्ये करण्यात आले आहे. आजवर जगात बंदूकीच्या, सत्याग्रहाच्या, साम्यवादाच्या, निवडणुकीच्या अशा वेगवेगळ्या पस्परविरोधी माध्यमातून क्रांती किंवा ऐतिहासिक असे सत्तांतरण पार पडले आहे.मात्र इजिप्तमध्ये नुकतेच पार पडलेले हे सत्तांतरणामध्ये सोशल मीडियाचा मोठा वाटा आहे. हे एकप्रकारे सोशल मीडियाच्या माध्यमातून झालेले सत्तांतरण आहे.

   अधुनिक जगात दळणवळणाची साधने मोठ्या प्रमाणात वाढली. मात्र परस्परांमधली संवाद कमी होतोय हे अगदी चावून चोथा झालेलं वाक्य आहे. पण मनुष्य हा समाजशील प्राणी आहे. हा नागरिक शास्त्राच्या पुस्तकात शिकलेला धडा आजही सर्वांच्या लक्षात आहे. प्रचंड व्याप असतानाही आपल्या प्रिय व्यक्तींच्या, समवयस्कांच्या, समान आवडी असणा-यांच्या संपर्कात राहण्याची ओढ सर्वांनाच असते. हीच ओढ सुरुवातीला ऑरकूट आणि आता फेसबुक, टि्वटर, ब्लॉग तसेच यू ट्यूब या सारख्या सोशल मीडियाच्या लोकप्रियतेचे कारण आहे.

   एक टाइमपास, मत प्रदर्शित करण्याचे माध्यम किंवा मिंत्रांशी संपर्क साधण्याचा मार्ग म्हणून या साईट्सकडे पाहिलं जायचं. याच माध्यमाचा उपयोग अरब राष्ट्रांमधल्या काही तरुणांनी क्रांती करण्यासाठी केला. सोशल नेटवर्किंगच्या माध्यमातून आपण केवळ इंटरनेटशी नाही तर समाजाशी जोडले गेलेले आहोत हे इजिप्तमधल्या युवकांनी सिद्ध केलंय. आपल्या देशातील हुकूमशाही सरकारचा बुरखा त्यांनी जगासमोर उघडा केला. शेजारच्या देशात ज्या गोष्टी घडू शकतात त्या आपल्या देशात का घडू शकत नाहीत ? ह्या प्रश्न त्यांनी नेटवर्किंग साईट्सवर उपस्थित केला. केवळ प्रश्न विचारुन ते थांबले नाहीत तर आपले साध्य साध्य करण्यासाठीही याच माध्यमाचा वापर त्यांनी मोठ्या कौशल्याने केला.

   इजिप्तच्या पूर्वी ट्युनिशियामध्ये सत्तांतरण झाले. याच काळात घडलेल्या घटनांचे धाडसी चित्रण अस्मा महफूज या इजिप्तियन तरुणीनं केलं. ते तिनं यू ट्युबच्या माध्यमातून सर्वांसमोर ठेवलं. इजिप्तमधली हुकमशाही राजवट किती दिवस सहन करणार असा सवाल तिनं आपल्या बांधवांना केला. अस्मानं पेटवलेल्या या ठिणगीचा वणवा झाला. संपूर्ण देशात तो पसरला. मुबारक राजवट हटवण्याच्या उद्देशानं हजारो इजिप्तच्या युवकांनी तहरीर चौकाकडे धाव घेतली. या सर्व युवकांना अशाप्रकारच्या चळवळींचा कोणताही अनुभव नव्हता. कोणीही नेता नव्हता. कोणतीही जबरदस्ती, प्रलोभनं नसताना ही हजारो मंडळी दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ तहरीर चौकात ठाण मांडून बसली. त्यांच्या या न भूतो अशा क्रांतीचा दखल अमेरिकेपासून जपान पर्यंत ब्राझील पासून ते ऑस्ट्रेलिया पर्यंत सर्वांनी घेतली.या देशातल्या अनेकांनी सोशल नेटवर्किंग साईट्सच्याच माध्यमातून या लढ्याला पाठिंबा दिला. एकप्रकारे या लढ्याला जागतिक अधिष्ठाणही याच सोशल मीडियाच्या माध्यमातून प्राप्त झाले. देशातील युवकांचा निर्धार आणि त्याला वाढत चाललेला जागतिक पाठिंबा ह्यापुढे अखेर होन्सी मुबारक यांनी गुडघे टेकले. मुबारक यांच्या 30 वर्षांच्या हुकूमशाही राजवटीमधून इजिप्त मुक्त झाला.

   इजिप्तप्रमाणेच अशीच क्रांती भारतातही घडणार का ? आपल्याकडचे मुबारक कधी जणार ? अशा प्रकारचे प्रश्न आता विचारले जाऊ लागलेत. भारतामध्ये लोकशाही राजवट आहे. विरोधी पक्ष, प्रसिद्धीमाध्यम, न्यायव्यवस्था, निवडणूक आयोग यांना स्वातंत्र्य आहे. असं असलं तरी आपल्याकडे हे घडू शकतं का ? हा प्रश्न अनेकांना सतावू लागलाय. या प्रकारच्या क्रांतीचं सूप्त आकर्षण अनेकांच्या मनात निर्माण झालंय. हे मान्य करावेच लागेल.

   वाढती महागाई, नक्षलवाद, देशातल्या कोणत्याही भागात आपलं टार्गेट पूर्ण करण्याची क्षमता असलेले दहशतवादी, भ्रष्टाचार, ढिसाळ आणि संवेदनशून्य प्रशासन , घराणेशाही, एखाद्या पक्षाकडे अथवा व्यक्तीकडे झालेले सत्तेचे केंद्रीकरण अशा प्रकारच्या अनेक अनिष्ट प्रवृत्तींनी या देशाला घेरलंय. संपूर्ण क्रांती घडण्यासाठी अगदी अनुकूल असे वातावरण ह्या देशांमध्ये आहे. मात्र तरीही अशा प्रकारची क्रांती घडण्याची चिन्हं इतक्यात दिसत नाही. हे असं का याचं उदाहरण आपल्या सोशल मीडियामध्येच सापडतं.

   इजिप्तमधल्या युवकांनी फेसबुकच्या माध्यमातून सरकारी दमनयंत्रणेची लक्तरं जगासमोर टांगली. तर भारतामध्ये मात्र अजुनही आपला किंवा मित्रांच्या वाढदिवसाचे अथवा सहलीचे फोटो लोड करणे, आपले दैनंदिन वेळापत्रक टाकणे या सारख्या गोष्टींना जास्त महत्व दिलं जातंय. इजिप्तमधल्या युवकांनी या मीडियाचा वापर हा समाजाला जोडण्यासाठी केला. आपल्याकडचा सोशल मीडिया मात्र ब-याच प्रमाणात व्यक्तीकेंद्रित आहे. देशातल्या महानगरातून इंटनेटचा सतत वापर करणारे बहुतांश युवक मतदान करण्याचे कष्टही घेत नाहीत.मुंबईमध्ये मागच्या काही निवडणुकांमध्ये मतदानाची टक्केवारी 50 टक्यांपेक्षाही कमी होती. हा वर्ग मुंबई हल्ल्याच्या विरोधात मेणबत्ती मोर्चा काढतो. मात्र या मोर्च्यामध्ये तळमळीपेक्षा इव्हेंट साजरा करण्याची प्रवृत्तीचं जास्त असते. एखाद्या दिवशी एखादा इव्हेंट असल्याप्रमाणे ठराविक प्रकारचे कपडे, रंगरंगोटी घालून एकत्र यायचे तो दिवस संपला की पुन्हा आपल्या आयुष्यात स्वत:ला बंदिस्त करुन घेण्याचे प्रमाण महानगरांमधल्या तरी युवकांमध्ये तसेच या सोशल मीडिया वापरणा-या वर्गामध्ये जास्त आहे.

   ज्या देशानं अन्यायी राजवटीविरुद्ध लढण्यासाठी सत्याग्रह हा नवा मंत्र जगाला दिला. त्याच देशातील युवक देशातल्या भ्रष्ट प्रवृत्तीच्या विरोधात लढण्यापेक्षा स्वत:ला हा बंदिस्त कोषात गुरफूटून घेत आहेत. त्याचप्रमाणे 'शिवाजी जन्माला यावा पण तो शेजारच्या घरात' ही आपली अगदी पूरातन वृत्ती आजही सर्वांना घट्ट चिकटून बसलीय.त्यामुळे इजिप्तच्या युवकांनी जे करुन दाखवलं त्याच्या बरोबर उलटा प्रवास आपल्याला पाहयाला मिळतोय.

  हा उलटा प्रवास सुरु असेपर्यंत आपल्याकडचे मुबारक यांचे भाईबंदाना अस्वस्थ होण्याचे अथवा घाबरण्याचे कोणतेही कारण नाही.

वर्ल्ड कपचे दावेदार ( भाग 4 ) --- भारत

2011-02-06T02:57:00.000-08:00

भाजपा आणि भारतीय क्रिकेट टीम यांच्यामध्ये एक साम्य आहे. या दोघांच्याही समर्थकांना प्रत्येकवेळी आपणच जिंकणार असा ठाम विश्वास असतो. भाजपावाले फार पूर्वीपासून 'अगली बारी अटलबिहारी' या घोषणा देत आले आहेत. तर 1983 नंतर प्रत्येक वर्ल्ड कपपूर्वी आपणचं वर्ल्ड कप जिंकणार हे भारतीय फॅन्सनी गृहित धरलेलं असतं. आता हा वर्ल्ड कप तर भारतीय उपखंडामध्ये होतोय.त्यामुळे संपूर्ण देश क्रिकेटमय होऊ लागला आहे. जाहिराती, न्यूज कव्हरेज, प्लेअर्सच्या मुलाखती या सगळ्या माध्यमातून क्रिकेटचा भडीमार होत आहे. टीम इंडियाच वर्ल्ड कप जिंकणार... जणू आता 2 एप्रिलला महेंद्रसिंग धोनीनं वर्ल्ड कपची ट्रॉफी घेण्याची औपचारिकताच बाकी आहे अशा प्रकारचे वातावरण देशामध्ये तयार होऊ लागलंय. भारतीय टीमचं वर्ल्ड कप जिंकावी अशी माझी 100 नाही तर 1000 टक्के इच्छा आहे. पण बाकीच्या टीम ह्या हरण्यासाठी वर्ल्ड कप खेळणार नाहीत. त्यामुळे भारतीय टीमची बलस्थाने तसेच कमकुवत बाजू यांचा विचार होणं आवश्यक आहे.

निवड समितीनं निवडलेली टीम इंडिया कागदावर तर नेहमीप्रमाणे भक्कम आणि संतुलित आहे. देशातले सर्वोत्तम 15 प्लेअर्सची निवड निवड समितीनं केली आहे. पण दुखापती तसेच रोटोशन पॉलिसी यामुळे हे 15 जण कधीही एकत्र खेळलेले नाहीत. यापैकी दुखापत ही टीम इंडियासमोरची मोठी समस्या आहे. नुकत्याच झालेल्या दक्षिण आफ्रिका दौ-यातूनही सचिन तेंडुलकर, वीरेंद्र सेहवाग, गौतम गंभीर आणि प्रवीण कुमार हे चार जण दुखापतीमुळे माघारी परतले. आता वर्ल्ड कपपूर्वी हे सर्व जण फिट होतील. पण संपूर्ण स्पर्धेत फिट राहण्याचं अवघड आव्हान या चौंघासमोर ( तसेच अन्य 11 जणांवरही ) असेल . विशेषत: सचिन, सेहवाग आणि गंभीर या तिंघापैकी एखादा प्लेअर निर्णायक मॅचपूर्वी अनफिट ठरला तर त्याचा टीमच्या भवितव्यावर मोठा परिणाम होऊ शकतो.

   भारताची बॅटिंग ऑर्डर नेहमीप्रमाणेच यंदाही भक्कम आहे. सचिन-सेहवाग ही जगातली सर्वात विस्फोटक ओपनिंग जोडी आपल्याकडे आहे. कोणत्याही मॅचचा निकाल ही जोडी आरामात निश्चित करु शकते. इतकी अनुभवी, आक्रमक आणि खतरनाक ओपनिंग जोडी या वर्ल्ड कपमध्ये अन्य कोणत्याही टीमकडे नाही. कोणत्याही टीमला विश्वविजेता बनवण्यामध्ये त्यांच्या ओपनर्सची महत्वाची भूमिका असते. हेन्स-ग्रिनीच किंवा हेडन- गिलख्रिस्ट यांनी हे पूर्वी दाखवून दिलंय. या दोन्ही जोडींप्रमाणे सचिन-सेहवाग ह्या जोडीलाही भारताच्या विश्वविजेतेपदाचा पाया रचावा लागेल.भारतासाठी एक आशादायक बाब म्हणजे वर्ल्ड कपमधला ह्या जोडीचा रेकॉर्ड. या जोडीनं वर्ल्ड कपमध्ये आजवर 10 वेळा ओपनिंग केलीय. त्यापैकी 9 वेळा भारत विजयी झाला आहे. केवळ 2003 च्या वर्ल्ड कप फायनलमध्ये भारत पराभूत झाला होता.  सचिन-सेहवागपैकी कोणी जखमी झाल्यास गौतम गंभीर हा ओपनिंगसाठी एक चांगला पर्याय भारताकडे आहे.

   सचिनचा शेवटचा वर्ल्ड कप म्हणून या वर्ल्ड कपचा मोठा गाजावाजा होतोय. सर्वत्र टीम इंडियापेक्षा सचिनची जास्त चर्चा आहे. सचिनसाठी क्रिकेटमध्ये सिद्ध करण्यासारखं आता काहीचं उरलेलं नाही. हा वर्ल्ड कप भारताने जिंकला नाही तरीही त्याची क्रिकेटपटू म्हणून महानता अजिबात कमी होणार नाही. पण वर्ल्ड कप विजेत्या टीमचा सदस्य बनण्याचा बहुमान त्याला मिळणार नाही. कपिल देव, इम्रान खान, स्टीव्ह वॉ, व्हिव्हियन रिचर्ड, अरविंद डिसल्वा , शेन वॉर्न ह्या महान क्रिकेटपटूंनी स्वत:च्या हिमतीवर ( निर्णायक मॅचमध्ये आपला सर्वोत्तम खेळ करत ) वर्ल्ड कप जिंकला आहे. या सर्वांपेक्षा सचिन कुठेही कमी नाही. त्यामुळे आता यादीमध्ये आपली भर पाडण्यासाठी 38 व्या वर्षी क्रिकेटच्या या महान जादूगाराला आपला आजवरचा सर्वोत्तम खेळ या वर्ल्ड कपमध्ये करावा लागेल.

   क्रिकेटमधले कोणतेच नियम ज्याला लागू होत नाहीत असा खेळाडू म्हणजे वीरेंद्र सेहवाग.कर्णाच्या कवच कुंडलाप्रमाणे आक्रमकता ही त्याला जन्मत: मिळालेली देणगी असावी. ख-या अर्थाने गेमचेंजर. प्रतिस्पर्धी टीम, समोरचा बॉलर,मॅचमधली परिस्थिती याचा कशाचाही परिणाम त्याच्यावर होत नाही. भारतीय उपखंडातले पिच त्याच्या बॅटिंगसाठी नेहमीच फायदेशीर ठरल्यात. खराब फिटनेस आणि गचाळ रनिंग-बिटविन-द-विकेट ह्या विरुच्या दोन मोठ्या समस्या आहेत. त्याचबरोबर शॉर्ट पिच बॉलवर आऊट होण्याची त्याला वाईट सवय आहे. या गोष्टींची काळजी त्याने घेतली तर कोणत्याही बलाढ्य टीमचा तो आरामात निकाल लावू शकतो.

   टीम इंडियाच्या मीडल ऑर्डरची मोठी भिस्त गौतम गंभीरवर असेल. गौतम गंभीरचा 3 नंबरवर बॅटिंग करण्याचा रेकॉर्डही जबरदस्त आहे.वन-डेमधला त्याचा सर्वोत्तम स्कोर ( 150 नाबाद ) हा त्यानं तिस-या क्रमांकावर बॅटिंगला येऊनच काढलाय. त्यानं तिस-या क्रमांकावर येऊन 31 मॅचेसमध्ये 1161 रन्स काढलेत.त्यामध्ये त्याची सरासरी आहे 43. यामध्ये 3 शतक आणि 6 अर्धशतकांचा समावेश आहे.  गंभीर नंतर येणारे बॅट्समन हे युवा किंवा बेभरवशाचे आहेत. त्यामुळे त्याचवरची जबाबदारी आणखी वाढलीय. त्याला एक बाजू लावून धरुन भारतीय डावाला आकार देण्याची जबाबदारी 'गंभीर' पणे पार पाडावी लागेल.

   गंभीरनंतर चौथ्या क्रमांकावर येणारा विराट कोहली हा आणखी एक भरवशाचा बॅट्समन आपल्याकडे आहे. 2010 हे वर्ष विराटसाठी भलतंच यशस्वी ठरला. या वर्षात वन-डे क्रिकेटमध्ये हशिम आमला नंतर सर्वात जास्त रन्स त्याच्याच नावावर आहेत. नुकत्याच झालेल्या दक्षिण आफ्रिका सीरिजमध्येही त्यानं आपला ठसा उमटवला आहे. क्रिकेटमधले सर्व शॉट्स त्याच्याकडे आहेत. तसेच अलिकडच्या काळात डावाला आकार देण्याचं कौशल्यही त्यानं आत्मसात केलंय.विराट कोहली हा भविष्यात टीम इंडियाचा कॅप्टन होईल असा माझा अंदाज आहे. विराटवरचा माझा विश्वास किती योग्य आहे हे या वर्ल्ड कपमध्ये स्पष्ट होईल.

   भारताला हा वर्ल्ड कप जिंकायचा असेल तर युवराज सिंग चाललाच पाहिजे. अफाट गुणवत्ता, प्रचंड विध्वसंकारी, क्लिन हिटर म्हणजे युवराज.आंतरराष्ट्रीय मॅचमध्ये एकाच ओव्हर्समध्ये 6 सिक्सर मारण्याचा रेकॉर्ड असलेला या वर्ल्ड कपमधला एकमेव बॅट्समन. पण या युवराजच्या बॅटवरची 'प्रीती' हल्ली दिसेनाशी झालीय. मागचं वर्ष त्याच्यासाठी खराब गेलं. क्रिकेट बाह्य कारणामुळेच तो जास्त गाजला.आता पुन्हा एकदा आक्रमक बॅटिंगचे आपणच महाराजा आहोत हे दाखवण्याची संधी युवराजला चालून आलीय. या वर्ल्ड कपमध्ये अंतिम 11 मध्ये स्थान मिळवण्यासाठी त्याला रैनाशी स्पर्धा करावी लागणार आहे. रैनासारखा एक आक्रमक बॅट्समन अंतिम 11 मध्ये प्रत्येक मॅच खेळण्याची शक्यता कमी आहे.मात्र युवराज सलग 2-3 मॅच फेल गेला तर रैना आतमध्ये येऊ शकतो. त्यामुळे युवराजला आपलं स्थान टिकवण्यासाठी स्वत:ला सिद्ध करुन दाखवावेच लागेल.

   महेंद्रसिंग धोनीबद्दल मी कब तक धोनी  ? या माझ्या दोन वर्षांपूर्वीच्या ब्लॉगमध्ये सविस्तर लिहले होते. एक बॅट्समन म्हणून त्याच्या बद्दलची माझी मते आजही कायम आहेत. तंत्रशुद्ध बॅट्समन म्हणून तो कधीच ओळखला गेला नाही. धोबी ज्या पद्धतीने काठीने कपडे बडवतो त्याचपद्धतीने बॅटने बॉल वर जोरदार प्रहार करणे ही त्याची मूळ शैली आहे. पण कॅप्टन कूल होण्याच्या नादात त्याची आक्रमकता पार नाहीशी झालीय. धोनी क्रिकेटमध्ये आला तेंव्हा त्याचा स्ट्राईक रेट 100 पेक्षा जास्त होता. आता 2010 वर्षातला त्याचा स्ट्राईक रेट 76 वर घसरला. तर या वर्षी दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध झालेल्या पाच वन-डेमध्ये त्याचा स्ट्राईक रेट 65 वर घसरलाय. ज्या हेलिकॉप्टर शॉट्ससाठी धोनी ओळखला जातो. तो शॉट आता फक्त जाहिरातीमध्येच दिसतो. मैदानावर तो शॉट बहुधा धोनी विसरला असवा. धोनीच्या या खराब फॉर्ममुळे मिडल ऑर्डरच्या अडचणी आणखी वाढल्यात.

   या वर्ल्ड कपमध्ये खेळणा-या भारतीय बॅटिंग लाईन-अपचे मुख्य आकर्षण आहे ते म्हणजे युसूफ पठाण. न्यूझीलंड विरुद्ध बंगळूरु वन-डेमध्ये किंवा आफ्रिका सीरिजमध्ये त्यानं अगदी श्वास रोखून धरायला लावणारी फटकेबाजी केली. कोणत्याही मॅचचा रिझल्ट शेवटच्या काही ओव्हर्समध्ये बदलण्याची शक्ती या पठाणच्या पॉवरमध्ये आहे.भारताच्या संथ पिचवर तर तो आणखी धोकादायक ठरु शकतो. पण लागला तर फटका नाही तर चटका ही जुनी सवय पठाणनं यंदा मोडली पाहिजे. ती सवय त्यानं मोडली तर 1999 च्या वर्ल्ड कपमध्ये लान्स क्लूसनर जे काम आफ्रिकेसाठी करायचा ते काम यंदा पठाण आपल्यासाठी करु शकतो. त्याशिवाय हरभजन सिंग, प्रवीण कुमार, आर.अश्विन आणि पियुष चावला हे हाणामारी करु शकणारे बॉलरही भारतीय टीममध्ये आहेत.

   भारतीय बॅट्समन्सना आणखी एका गोष्टीची काळजी घ्यावी लागेल ती म्हणजे बॅटिंग प़ॉवर प्ले. या पॉवर प्लेचा मोठा फायदा आजवर आपल्याला उठवता आलेला नाही. पॉवर प्लेच्या दरम्यान गरज नसताना बेजावबदार फटके मारुन आपले बॅट्समन अनेकदा आऊट झालेत. अथवा प्रमुख बॅट्समन आऊट झाल्यानंतर अनेकदा भारतानं बॅटिंग पॉवर प्ले घेतला आहे. त्यामुळे या पॉवर प्लेचा फायदा भारताला आजवर फारसा उठवता आलेला नाही.त्याचबरोबर मोठ्या मॅचमध्ये रन्सचा पाठलाग करता आपली बलाढ्य बॅटिंग ऑर्डर कोसळल्याचे अनेक उदाहरणं क्रिकेट इतिहासात आपल्याला आढळतात. या इतिहासाची पूनरावृत्ती होऊ नये अशीच प्रार्थना आपण केली पाहिजे.

   भारताचा बॉलिंग ऐटॅक त्या तुलनेत फारसा मजबूत नाही. झहीर खान, आशिष नेहरा, मुनाफ पटेल आणि प्रवीण कुमार हे चार फास्ट बॉलर आपल्या टीममध्ये आहेत. या चौघांनाही भरपूर रन्स वाटण्याचा आणि वारंवार अनफिट होण्याचा मोठा इतिहास आहे. यापैकी कोणता बॉलर जखमी झाल्यास श्रीशांत टीममध्ये येऊ शकतो. अनुभवी झहीर खान आणि आशिष नेहरा यांचा हा शेवटचा वर्ल्ड कप असू शकतो. या दोघांनाही 2003 च्या वर्ल्ड कपचा ( विशेषत: फायनलचा ) चांगलाच अनुभव आहे. हा अनुभव त्यांना या वर्ल्ड कपमध्ये कामी येऊ शकतो. झहीर खान हा भारताचा सर्वात अनुभवी फास्टर आहे. पण त्याची अवस्था ही सध्या 'उरलो फक्त टेस्टपुरता ' अशी झालीय. एकतर तो फारशा वन-डे मॅच खेळत नाही. तसेच ज्या वन-डे खेळतो ( उदा. दक्षिण आफिका सीरिज ) यामध्ये तो फारसा यशस्वी ठरलेला नाही. त्यामुळे आपल्यामध्ये अजुनही वन-डे क्रिकेट शिल्लक आहे हे दाखवण्यासाठी झहीरला आपला जलवा दाखवावा लागेल. त्याशिवाय शेवटच्या दहा ओव्हर्समध्ये भरपूर रन्स देण्याची फास्ट बॉलर्सची सवय टीम इंडियाला मोठी अडचणीची ठरु शकते.

   हरभजन सिंग, पियूष चावला आणि आर. अश्विन हे तीन स्पिनर भारतीय टीममध्ये आहेत. यापैकी हरभजनचा अंतिम 11 मधला समावेश नक्की आहे.. रन्स रोखून धरण्याची जबाबदारी तो चोखपणे पार पाडतो. मात्र मोठ्या प्रमाणात विकेट्स मिळवण्यात तो अपयशी ठरलाय. भारतीय पिचवर विकेट घेऊ शकणा-या आक्रमक स्पिनर्सची कमतरता टीम इंडियाला अडचणीत आणू शकते. अशा परिस्थितीमध्ये हरभजनच्या मदतीला आर. अश्विनचा अंतिम 11 मध्ये समावेश करण्यात यावा. चेन्नईचा हा युवा बॉलर एक आक्रमक स्पिनर आहे. विकेट मिळवण्यासाठी रिस्क घेण्याची कला त्याच्या बोटात आहे. त्याशिवाय हाणामारीच्या ओव्हर्समध्ये बॉलिंग करण्याची कलाही त्याला अवगत आहे. पहिल्या 10 ओव्हर्समध्ये समोरच्या टीमला गोंधळात टाकण्यासाठी अश्विनचा वापर करता येऊ शकतो.

   पियूष चावला हा लेगस्पिनर आपल्या टीममध्ये आहे. 2008 नंतर त्याची थेट वर्ल्ड कपसाठीच निवड समितीला आठवण झाली. त्यात भर म्हणजे तो भारतीय पिचवर अद्याप एकही वन-डे खेळलेला नाही. असं असलं तरी देशांतर्गत मॅचमध्ये त्याचा रेकॉर्ड चांगला आहे. लेगस्पिन बॉलरचा एक चांगला ऑप्शन चावलाच्या रुपाने आपल्याकडे आहे. आता निवड समितीनं दाखवलेला मोठा विश्वास सार्थ ठरवण्याची जबाबदारी चावलावर आहे. भारतीय टीमचा आजवरची परंपरा लक्षात घेता आपण 4 बॉलर्स घेऊन बहुतेक मॅच खेळणार हे निश्चित आहे. त्यामुळे युवराज, युसूफ, सेहवाग आणि रैना ( अंतिम 11 मध्ये खेळला तर ) या पार्ट टाईम बॉलर्सचा चांगला उपयोग धोनीला करुन घ्यावा लागेल. यापैकी युवराजची बॉलर म्हणून अलिकडच्या काळात समाधानकारक कामगिरी झालीय. जमलेली जोडी फोडण्याचं काम त्यानं अनेकदा बजावलंय. पाचव्या बॉलर्ससाठी असलेल्या या 10 ओव्हर्स धोनी कशा पद्धतीने हातळतो ह्यावरही मॅचचे भवितव्य अवलंबून असेल.

   भारतीय टीमची या वर्ल्ड कपमधली आणखी एक कमकुवत बाजू म्हणजे अस्सल ऑलराऊंडरची कमतरता. 1983 च्या विश्वविजेत्या टीममध्ये कपिल देव, मोहिंदर अमरनाथ, मदनलाल यासारख्या ऑलराऊंडरची कामगिरी निर्णायक ठरली होती. या वर्ल्ड कपमध्येही शेन वॉटसन ( ऑस्ट्रेलिया), जॅक कॅलिस ( दक्षिण आफ्रिका ) , शाहिद आफ्रिदी, अब्दूल रझ्झाक ( पाकिस्तान ) , एंजलो मॅथ्यूज ( श्रीलंका ) असे उपयुक्त ऑल राऊंडर प्रतिस्पर्धी टीमकडे आहेत. वन-डे मॅचमध्ये 10 ओव्हर्स पूर्ण टाकून 1-2 विकेट्स हमखास घेऊ शकणारा तसेच 50 रन्स हमखास करणारा ऑलराऊंडर या टीममध्ये एकही नाही. त्यामुळे टीम इंडियाच्या बॅट्समन आणि बॉलर्सना आपली जबाबादारी चोखपणे पार पाडावी लागेल.

   भारताचा या वर्ल्ड कपमध्ये ग्रृप B मध्ये समावेश आहे. या ग्रृपमध्ये भारताप्रमाणेच दक्षिण आफ्रिका, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज, बांग्लादेश, आयर्लंड आणि नेदरलॅंड या टीम्स आहेत. या पैकी कोणत्याही टीमला कमी लेखण्याची चूक 2007 च्या अनुभवानंतर भारतीय टीम करणार नाही भारताचा क्वार्टर फायनलमधला प्रवेश तरी निश्चित मानला जातोय..क्वार्टर फायनल पासूनची प्रत्येक मॅच ही करा वा मरा या स्वरुपातली असेल.

   100 कोटीपेक्षा जास्त लोकसंख्या असलेल्या या देशात क्रिकेट हा एक धर्म मानला जातो. या अब्जावधी लोकांच्या सा-या अपेक्षांचे ओझे 15 जणांच्या टीम इंडियावर असेल. त्यातच यंदाचा वर्ल्ड भारतीय उपखंडात होतोय. त्यामुळे घरच्या मैदानावर हे ओझं कित्येक पटीनं वाढणार आहे. भारतीय प्रेक्षकांची उपस्थिती आणि फेव्हिरिटचा दर्जा हे ओझं नसून जबाबदारी आहे याची खबरदारी भारतीय टीमनं घ्यायला हवी. गेल्या अनेक काही वर्षांपासून टीम इंडिया ज्या स्पिरिटने खेळतीय ते पाहता ही जबादारी ही टीम पार पाडू शकेल अशी आशा नक्कीच बाळगता येईल. भारतीय फॅन्सचा 28 वर्षांचा दुष्काळ ह्या टीमने संपवावा अशीच प्रार्थना आता आपण सर्वांनी करायला हवी.

वर्ल्ड कपचे दावेदार ( भाग 3 ) ---- ऑस्ट्रेलिया

2011-01-31T10:57:00.000-08:00

ऑस्ट्रेलिया. 'बस नाम ही काफी है'. या शब्दात या क्रिकेट टीमचे वर्णन करावे लागेल. फुटबॉल वर्ल्ड कप म्हंटले की पहिला दावेदार म्हणून जसे ब्राझीलचे नाव येते त्याचप्रमाणे क्रिकेट वर्ल्ड कपच्या दावेदारांची यादी ऑस्ट्रेलियापासून सुरु होते. आतापर्यंत या टीमने 4 वर्ल्ड कप विजेतेपदे ( 1987,1999,2003, 2007 ) आणि 2 उपविजेतेपदे ( 1975,1996 ) पटकावली आहेत.वर्ल्ड कप विजेतेपदाची हॅटट्रिक नोंदवणारी एकमेव टीम ऑस्ट्रेलिया आहे. एवढंच नाही तर 1999 च्या वर्ल्ड कपमध्ये पाकिस्तानने साखळी लढतीत त्यांना 10 रन्सने पराभूत केले होते. त्यानंतर वर्ल्ड कपमध्ये या टीमने वर्ल्ड कपमध्ये एकही पराभव पाहिलेला नाही. सलग 29 वर्ल्ड कप मॅचेस जिंकण्याचा रेकॉर्ड याच टीमच्या नावावर आहे. या टीमची क्रिकेटमधली दादागिरी इतकी आहे की मागच्या तीन्ही वर्ल्ड कप फायनल त्यांनी अगदी एकतर्फी जिंकल्यात. अशीही वन-डे क्रिकेटमधली नंबर 1 टीम आपले विजेतेपद राखण्याच्या उद्देशाने भारतीय उपखंडात 'जी जानसे' खेळणार आहे.

   ऑस्ट्रेलियन क्रिकेटसाठी 2010 हे वर्ष अत्यंत खराब गेले. टेस्ट क्रिकेटमध्ये तर कांगारुंचा कडेलोट झाला. मात्र इंग्लंड विरुद्धची वन-डे सीरिज जिंकून त्यांनी आपली ताकत दाखवून दिली आहे. आजही वन-डेमध्ये नंबर 1 वर असलेल्या या टीममध्ये अनेक मॅचविनर्स खेळाडूंचा समावेश आहे.

   रिकी पॉन्टिंग आणि माईक हसी या दोन प्रमुख प्लेअर्सला झालेली दुखापत हा ऑस्ट्रेलिया समोरचा सर्वात मुख्य प्रश्न आहे. ह्या दोन्ही प्लेअर्सनी यामुळे इंग्लंड विरुद्धची सीरिज खेळलेली नाही. वर्ल्ड कपपर्यंत पॉन्टिंग फिट होईल पण हसी चे काय ? एक झुंजार प्लेअर असलेला हसी कांगारुंच्या कॅम्पमधला महत्वाचा खेळाडू आहे. पाचव्या किंवा 6 व्या क्रमांकावर बॅटिंगला येऊन एक फिनिशरची भूमिका पार पाडण्याचा त्याचा हातखंडा आहे.असा हसी वर्ल्ड कपमध्ये नसला तर त्याची कमी कांगारूंना नक्की जाणवेल. हसीच्या ऐवजी शॉन मार्शचा टीममध्ये समावेश होऊ शकतो. पश्चिम ऑस्ट्रेलियाचा हा बॅट्समन आयपीएलच्या पहिल्या सीझनमधला टॉप स्कोअरर होता. इंग्लंड विरुद्धच्या वन-डे सीरिजमध्ये सेंच्युरी झळकावून त्याने आपली उपयुक्तता सिद्ध केलीय. मात्र आघाडीचा बॅट्समन असलेल्या मार्शला पाचव्या किंवा सहाव्या क्रमांकावर खेळावे लागेल. त्यामुळे एक फिनिशर म्हणून त्याची चांगलीच कसोटी लागू शकते.

   गिलख्रिस्ट-हेडन ही प्रतिस्पर्ध्यांना धडकी भरवणारी ओपनिंग जोडी यंदा ऑस्ट्रेलियाकडे नाही. वॉटसन- हॅडिन त्यांच्या इनिंगची सुरुवात करेल. सध्याच्या वन-डे क्रिकेटमधला एक बेस्ट ऑलराऊंडर म्हणजे शेन वॉटसन. ऑस्ट्रेलियाला आपले विजेतेपद राखायचे असेल तर वॉटसन पूर्ण भरात असणे आवश्यक आहे. मेलबॉर्नमध्ये याच वर्षी त्यानं इंग्लंड विरुद्ध 161 रन्सची जबरदस्त इनिंग खेळलीय. भारतीय पिचवरची त्याची कमाल आयपीएलच्या पहिल्या सीझनमध्ये सर्वांनी पाहिलीच आहे. ऑस्ट्रेलियाच्या भक्कम इनिंगची पायाभरणी करण्याचे काम वॉटसनला करावे लागेल. त्यानंतर बॅटिंगला येणारे रिकी पॉन्टिंग आणि मायकल क्लार्क हे पूर्णपणे भरात नाहीयंत. इंग्लंड विरुद्धच्या टेस्ट सीरिजमध्ये पराभव झाल्यानं पॉन्टिंगच्या करियरवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झालंय. त्यातचं बोटाला झालेल्या दुखापतीमुळे त्याच्यापुढच्या अडचणी आणखी वाढल्यात. पण हा रिकी पॉन्टिंग आहे. आव्हानांना शिंगावर घेऊन त्याला मैदानाच्या बाहेर फेकणारा पॉन्टिंग क्रिकेट जगाने यापूर्वी ( आठवा 2003 ची वर्ल्ड कप फायनल ) पाहिलाय. आता करियरच्या उतरणीला लागलेल्या पॉन्टिंगला आपली आजवरची प्रतिष्ठा जपण्यासाठी या वर्ल्ड कपमध्ये सर्वस्व लावावे लागेल. सलग 3 वर्ल्ड कप जिंकणारा एकमेव कॅप्टन बनण्याची अभूतपूर्व संधी त्याला आहे. पॉन्टिंगचा वारसदार म्हणून ओळखला जाणारा मायकल क्लार्क ही कांगारुंपुढची सर्वात कमजोर कडी आहे. क्लार्कचा फॉर्म सध्या पार हरपलाय. काही दिवसांपूर्वी एका पत्रकार परिषदेमध्ये अगदी शाळकरी क्रिकेटच फॅन्सकडून बॅटिंगचे जाहीर सल्ले ऐकण्याची वेळ सध्या त्याच्यावर आली होती. अनुभव, पूर्व लौकीक आणि कॅप्टनसी याचे कौशल्य याच्या जोरावर त्याची टीममध्ये निवड झालीय. पण त्याच्या खराब फ़ॉर्ममुळे तो टीममची कमजोर कडी ठरु शकतो.

आघाडीच्या फळीतल्या बॅट्समन्सच्या खराब फॉर्ममुळे ( वॉटसन वगळता ) ऑेस्ट्रेलियाच्या मिडल ऑर्डरला मोठी जबाबदारी उचलावी लागेल.. कॅमेरुन व्हाईट आणि डेव्हिड हसी हे दोन अस्सल आक्रमक बॅट्समन त्यांच्या मिडल ऑर्डरमध्ये आहेत. व्हाईट हा मोठी गुणवत्ता असलेला बॅट्समन आहे. तो कांगारुंचा भावी कॅप्टन आहे असे मी मानतो. काही ओव्हर्समध्ये मोठा झंझावात निर्माण करण्याची त्याची क्षमता आपण विशाखापट्टनम वन-डे मध्ये पाहिली आहे. कांगारुंच्या जनरेशन नेक्सटमधला हा बॅट्समन या वर्ल्ड कपमध्ये काय कामगिरी करतो ह्याकडे माझे लक्ष्य लागलंय. डेव्हिड हसीही स्ट्रोक प्लेअर आहे हे आपण आयपीएलमध्ये पाहिलं आहे. मात्र या दोघांच्यानंतर येणारा माईक हसी अनफिट असेल तर कांगारुंचे समीकरण बिघडू शकते. त्यांनी जॉन हॅस्टिंग्स या अनअनुभवी ऑल राऊंडरवर मोठा विश्वास दाखवलाय.त्याच्यामुळे ऑस्ट्रेलियन बॉलिंगमध्ये वैविध्यता आलीय. पण हॅस्टिंगच्या बॅटिंगचे काय ? ब्रॅड हॉज या अनुभवी ऑल राऊंडरला वगळण्याचा जुगार कांगारुंना महाग पडू शकतो. 8 देशांतर्गत वन-डे मॅचमध्ये हॉजनं 82 च्या सरासरीने 494 रन्स केलेत. त्यामध्ये 3 सेंच्युरिचा समावेश आहे. त्याचा स्ट्राईक रेट आहे 97. अशा जबरदस्त फॉर्मात असलेल्या हॉजला वगळून एक मोठे धाडस ऑस्ट्रेलियन निवड समितीने केले आहे. विशेषत: माईक हसीचा सहभाग अनिश्चित असताना हॉजची अनुपस्थिती मोठ्या प्रमाणात जाणवू शकते. भारतीय उपखंडातला त्याचा अनुभवही टीमला कामी आला असता. बहुउपयोगी अशा हॉजला वगळून ऑस्ट्रेलियन निवड समितीने आपणही इतर देशांच्या निवड समितीपेक्षा वेगळे नसल्याचे दाखवून दिलंय.

   शॉन टेट, मिचेल जॉन्सन. ब्रेट ली आणि डग बोलिंगर हे चार फास्टर या टीममध्ये आहेत. हे चारही कांगारुंचे सर्वात चांगले बॉलर आहेत. पण चौघेही मोठे महागडेही ठरु शकतात. विशेषत: ब्रेट ली आणि शॉन टेट यांच्या इकॉनॉमी रेटमध्ये वारंवार चढ- उतार पाहयला मिळतो.मात्र या चौघांमध्येही प्रचंड वेगाने अचूक मारा करण्याची क्षमता आहे. त्यामुळे ही फास्ट बॉलर्सची फौज कांगारुंची मोठी शक्ती आहे. डर्क नान्स आणि पीटर सीडल हे दोघं यंदा कमनशिबी ठरले.आता या चौघांपैकी कोणी जखमी झाल्यास यापैकी एकाची टीममध्ये निवड होऊ शकते. त्याचप्रमाणे शेन वॉटसन हा उपयुक्त फास्ट बॉलरही उपखंडातल्या पिचवर मोठा उपयोगी पडू शकतो.

   स्पिन बॉलिंगमध्ये कांगारुंची यादी शेन वॉर्नपाशी सुरु होते... आणि वॉर्नवरच संपते. वॉर्ननंतर त्यांचा स्पिनर्सचा सुरु असलेला शोध अजुनही संपलेला नाही. नॅथन हॉरित्झ हा एकमेव फूल टाईम स्पिनर या टीममध्ये आहे. हॉरित्झनं भारतामध्ये यापूर्वी 70 च्या सरासरीने केवळ 4 विकेट्स घेतल्या आहेत. संपूर्ण ऍशेस सीरिजमध्ये हॉरित्झचा ऑस्ट्रेलियन निवड समितीला विसर पडला होता. आता थेट त्याला वर्ल्ड कपचे तिकूीट देण्यात आलं आहे. हॉरित्झच्या मदतीला डेव्हिड हसी आणि स्टीव्ह स्मिथ हे पार्ट टाईम स्पिनर 10 ओव्हर्सचा कोटा पूर्ण करु शकतात. पण भारतीय उपखंडातल्या पिचवर एकही धोकादायक स्पिनर नसणे ही ऑस्ट्रेलियन बॉलिंगसमोरची मोठी डोकेदुखी आहे. त्यांच्या बॉलिंग ऐटॅकला कमजोर स्पिनर दुबळा बनवू शकतो.त्याशिवाय ब्रॅड हॅडिन आणि टीम पेन हे दोन विकेट किपर या विश्वविजेत्या टीममध्ये आहेत. एक ओपनर आणि चांगला किपर या नात्याने हॅडिनचा अंतिम 11 मधला समावेश नक्की आहे.

   या वर्ल्ड कपमध्ये ऑस्ट्रेलियाचा ग्रुप A मध्ये समावेश करण्यात आलाय. या ग्रुपमध्ये श्रीलंका आणि पाकिस्तान या माजी विश्वविजेत्या टीमबरोबरचं कांगारुंचा कट्टर प्रतिस्पर्धी न्यूझीलंडचाही समावेश आहे. तसेच झिम्ब्बावे, कॅनडा आणि केनिया या दुबळ्या टीमही या ग्रुपमध्ये आहेत. ऑस्ट्रेलियाचा क्वार्टर फायनलमधला प्रवेश निश्चित आहे. मात्र ते आपल्या ग्रुपमध्ये अव्वल क्रमांक राखणार का हे सांगणे अवघड आहे. कांगारुंचा पहिला क्रमांक हुकल्यास भारत, दक्षिण आफ्रिका किंवा इंग्लंड या आणखी धोकादायक टीमशी त्यांचा क्वार्टर फायनलमध्ये मुकाबला होऊ शकतो.

   ऑस्ट्रेलियाचे टेस्टमधले साम्राज्य तर आता खालसा झालंय. आता वन-डेमधील त्यांची एकाधिकारशाही संपवण्यासाठी सर्वच टीम आतुर आहेत. या सर्वच टीम्सना यापूर्वीच्या वर्ल्ड कपमध्ये त्यांनी केंव्हा ना केंव्हा या टीम्सना मानहानीकाररित्या पराभूत केले आहे. त्यामुळे याचा बदला घेण्यासाठी प्रत्येक टीम आणखी त्वेषाने खेळेल.ऑस्ट्रेलियाचे वन-डे साम्राज्य नष्ट करण्यासाठी ' एक धक्का और दो' अशीच काहीशी घोषणा अन्य देशांची असेल. त्यामुळे मागच्या १२ वर्षांपासून आपल्याकडे असलेल्या वर्ल्ड कपचे संरक्षण करण्यासाठी प्रत्येक ऑस्ट्रेलियन प्लेअरला यंदा आपल्या क्षमतेच्या १०० नाही तर २०० टक्के खेळ खेळावा लागणार आहे.

वर्ल्ड कपचे दावेदार ( भाग 2 ) ---- दक्षिण आफ्रिका, इंग्लंड

2011-01-25T11:30:00.000-08:00

दक्षिण आफ्रिका

क्रिकेटमधली चोकर्स म्हणून ओळखली जाणारी टीम म्हणजे दक्षिण आफ्रिका. महत्वाच्या क्षणी दडपणात येऊन करुन विजयाच्या तोंडातून पराभव खेचून आणारी टीम म्हणून ही ओळखली जाते. ( आठवा 1999 च्या वर्ल्ड कप सेमी फायनलमध्ये क्लूसनरने केलेला गोंधळ ) कधी पावसामुळे डकवर्थ लूईस मेथडचा फटकाही या टीमला बसला आहे. ( आठवा 1992 आणि 2003 चा वर्ल्ड कप ) संपूर्ण स्पर्धेत चागली कामगिरी करुन एखाद्या क्रिकेटपटूपुढे अथवा बलाढ्य संघापूढे अचानक नांगी टाकण्याची सवय या टीमला आहे. ( आठवा 1996 च्या वर्ल्ड कप क्वार्टर फायनलमध्ये ब्रायन लाराने ठोकलेले शतक ) क्रिकेट विश्वात अशा प्रकारचे दुर्दैवी प्रसंग आफ्रिकेच्या वाट्याला अनेकदा आले आहेत किंवा दडपणाखाली त्यांनी ते ओढवून घेतले आहेत. त्यामुळेच त्यांना अद्याप एकदाही वर्ल्डकप स्पर्धा जिंकता आलेली नाही. आता या वर्ल्ड कपमध्ये विश्वविजेतेपदासह चोकर्स हा आपल्यावरचा शिक्का पुसून टाकण्याचे आव्हान ग्रॅमी स्मिथच्या या यंग आफ्रिकन टीमपुढे असणार आहे.

आफ्रिकेनं जाहीर केलेल्या 15 जणांच्या टीममध्ये केवळ 4 प्लेअर्सनाच ( ग्रॅमी स्मिथ, जॅक कॅलीस, डि व्हिलियर्स आणि रॉबीन पिटरसन ) वर्ल्ड कप खेळण्याचा अनुभव आहे. तब्बल 11 आफ्रिकन प्लेअर्स यंदा आपला पहिला वर्ल्ड कप खेळणार आहेत. नव्या दमाच्या या आफ्रिकन टीममध्ये गुणवत्तेची कोणतीही कमतरता नाही.स्मिथ आणि आमला ही जोडी त्यांच्या इनिंगची सुरुवात करेल. हशिम आमला सध्या आपल्या बेस्ट फॉर्ममध्ये आहे. भारतीय पिचवरचा त्याचा रेकॉर्डही जबरदस्त आहे. तर मोठ्या स्पर्धेत खेळण्याची जिगर स्मिथमध्ये आहे. त्यामुळे या जोडीकडून आफ्रिकेला मोठी आशा असेल. आक्रमण आणि बचाव या दोन्ही भूमिका ही ओपनिंग जोडी एकाच मॅचमध्ये निभावू शकते. डि व्हिलियर्स हा एक सर्वोत्तम फिल्डर, चपळ विकेट किपर आणि आक्रमक बॅट्समन या वर्ल्ड कपचे खास आकर्षण ठरु शकतो. भारताविरुद्धच्या वन-डे सीरिजमध्ये त्याची कामगिरी ढेपाळली. मात्र त्याच्या सारख्या क्रिकेटपटूला फॉर्मात येण्यासाठी केवळ एक वन-डे पुरेशी ठरु शकते. जॅक कॅलीस नावाचा एक सध्याचा सर्वोत्तम ऑलराऊंडर हे आफ्रिकेचे आणखी एक शक्तीस्थान. सर गॅरी सोबर्सच्या जातकुळीतला क्रिकेटपटू या एका शब्दात त्याचं वर्णन पुरेसं आहे. तसेच त्याच्या जिगरबाज वृत्तीचा अनुभव भारताने नुकताच घेतला आहे. तर जे.पी. ड्युमिनी या युवा आफ्रिकन क्रिकेटपटूचं मी सध्याच्या क्रिकेटमधला मायकल बेव्हन या शब्दात वर्णन करेल. टीमसाठी खेळणारा हा क्रिकेटपटू आहे. कोणतेही फटके न मारता केवळ एकरी दुहेरी धांवाच्या मदतीने स्कोअरबोर्ड हलता ठेवण्याचे काम तो करतो. बेवन प्रमाणेच त्याचं रनिंग बिटविन द विकेट उत्तम आहे. तसेच लोअर ऑर्डरच्या मदतीने टीमला संकटातून बाहेर काढणे त्याला चांगलं जमतं. बॉलला रन या गतीने तो 50 रन्स आरामात करु शकतो.

   फास्ट बॉलिंग ही आफ्रिकेची नेहमीच शक्ती राहिली आहे. त्यांच्याकडे काल डोनाल्ड होता. आज डेल स्टेन आहे. सध्याच्या क्रिकेटमधला सर्वोत्तम फास्ट बॉलर म्हणून तो ओळखला जातो. भारताच्या पिचवर यापूर्वीही तो यशस्वी ठरला आहे. त्यामुळे या वर्ल्ड कपमध्ये आफ्रिकेच्या या स्टेन गन पासून सर्व टीमला सावधान राहावे लागेल. डेल स्टेनच्या मदतीला मॉर्ने मॉर्केल, सोत्सोबो हे फॉर्मात असलेले बॉलर आफ्रिकन टीममध्ये आहेत.त्यामुळे वेन पार्नेलला बहुतेक काळ टीमच्या बाहेर बसावे लागेल. दक्षिण आफ्रिकेच्या टीममध्ये 3 स्पिनर्सचा समावेश असला तरी अंतिम 11 मध्ये केवळ योहान बोथालाच संधी मिळू शकते. तसेच जे.पी. ड्युमिनी आणि रॉबिन पिटरसनच्या पार्ट टाईम बॉलरचाही कॅप्टन स्मिथला उपयोग होऊ शकतो.

   हे सर्व काही खरं असतं तरी आफ्रिकेच्या टीममध्ये सर्व काही आलबेल नक्कीच नाहीय. त्यांच्या मीडल ऑर्डरमध्ये अनुभवाची कमतरता आहे. तसे्च ड्युमिनी वगळता अन्य युवा बॅट्समन्समध्ये सातत्य नाही. त्यामुळे स्मिथ, आमला, कॅलीस आणि डि व्हिलियर्स या चौघांना बॅटिंगचा मुख्य भार व्हावा लागेल. आफ्रिकेचा स्पिन ऐटॅकही कमकुवत आहे. अनुभवी योहान बोथा भारताविरुद्धच्या सीरिजमध्ये फेल गेला. ड्यु प्लेसिस आणि इम्रान ताहीर हे अगदीच नवखे आहेत. स्पिन बॉलिंगला मदत करणा-या भारतीय पिचवर चांगल्या स्पिनरची कमतरता आफ्रिकेला जाणवू शकते.

   दक्षिण आफ्रिकेला आपल्या गटात भारत आणि इंग्लंड या दोन बलाढ्य देशांप्रमाणेच वेस्ट इंडिज आणि बांग्लादेश या दोन धोकादायक टीमबरोबर खेळावे लागणार आहे. आफ्रिकेचा क्वार्टर फायनलमधला प्रवेश हा नक्की मानला जातोय. त्यापुढच्या तीन मॅचमध्ये मात्र त्यांचा क्रिकेट बरोबरच मानसिक क्षमतेचाही कस लागेल.

   इंग्लंड

   ज्या गो-या साहेबांनी क्रिकेट हा खेळ संपूर्ण जगाला शिकवला त्याच साहेबांच्या देशाला म्हणजे इंग्लंडला आजवर एकदाही वर्ल्ड कप स्पर्धा जिंकता आलेली नाही. एवढच नाही तर पहिल्या पाचही वर्ल्ड कपमध्ये सेमी फायनल गाठणारी इंग्लंडची टीम पुढच्या चार वर्ल्ड कपमध्ये सेमी फायनलपूर्वीच आऊट झालीय. यंदा मात्र परिस्थिती बदलली आहे. मागच्या वर्षी झालेली T-20 स्पर्धा इंग्लंडने जिंकलीय.त्यापाठोपाठ इंग्लंडने तब्बल 24 वर्षानंतर ऑस्ट्रेलियामध्ये  अ‍ॅशेस सीरिज जिंकलीय. या विजयामुळे इंग्लंडचे शेयर्स सध्या गगनाला भिडलेत. अनेक क्रिकेट रसिक तसेच जाणकारांनी यंदा इंग्लंडला आपली पसंती दिलीय. अर्थात इंग्लंडचे हे हवेत असलेलं विमान ऑस्ट्रेलियानेच जमिनीवर आणलंय. हा ब्लॉग लिहत असताना कांगारु विरुद्धच्या वन-डे सीरिजमध्ये इंग्लिश टीम पराभवाच्या उंबरठ्यावर उभी आहे. वर्ल्ड कपच्या कठीन पेपरपूर्वी स्ट्रॉस आणि कंपनीसाठी ही धोक्याची घंटा आहे.

   कॅप्टन स्ट्रॉसच्या या टीममध्ये विकेट किपर मॅट प्रायरचा समावेश आश्चर्यकारक मानला जातोय. स्टीव्ह डेव्हिस आणि क्रेग क्रिसवेचर या युवा विकेट किपरच्या ऐवजी प्रायरचा टीममध्ये समावेश करण्यात आलाय.फारशा फॉर्मात नसलेल्या प्रायरवर विकेट किपींग बरोबरच इनिंगची सुरुवात करण्याचाही अवघड जबाबदारी असेल.प्रायरच्या खराब फॉर्मामुळे कॅप्टन स्ट्रॉसचे काम आणखी वाढलंय. त्याला त्याला कॅप्टनसी बरोबरच टीमला जलद ओपनिंग करुन देण्याचे कामही करावे लागेल. इंग्लंडच्या मिडल ऑर्डरमध्ये जोनाथन ट्रॉट, इयान बेल आणि केविन पीटरसन असे अनुभवी बॅट्समन आहेत. त्यापैकी ट्रॉट आणि बेल सध्या चांगल्याच फॉर्मात आहेत.

तर पीटरसनला ब्रायन लाराप्रमाणे अधुनमधून धमाका करण्याची सवय सोडावी लागेल. पीटरसन हा असा खेळाडू आहे की जो ज्या दिवशी खेळेल त्या दिवसाचा राजा असतो. आक्रमक फटकेबाजीप्रमाणेच अनेक अपरंपरिक फटकेही त्याच्या भात्यात आहेत. फक्त तो प्रत्येक मॅचमध्ये खेळत नाही ही इंग्लिश टीमची खरी डोकेदुखी आहे. T-20 वर्ल्ड कपमध्ये इंग्लंडने मिळवलेल्या विजेतेपदात पीटरसनच्या धडाकेबाज कामगिरीचा मोठा वाटा होता. आता या वर्ल्ड कपमध्ये तो चालावा यासाठी इंग्लिश फॅन्स नक्कीच प्रार्थना करत असतील. इऑन मॉर्गन हा आणखी एक हिरा इंग्लंड टीमला अलिकडच्या काळात सापडलाय. एक वेल फिनिशर असलेल्या मॉर्गनमध्ये मोठा बॅट्समन होण्याचे सारे गूण अगदी ठासून भरलेत. क्रिकेटच्या या सर्वात मोठ्या स्पर्धेत आपल्याकडे जगाचे लक्ष वेधून घेण्याची चांगली संधी मॉर्गनला आहे. या मिडल ऑर्डरमध्ये पॉल कॉलिंगवूडची भर टाकल्यास इंग्लिश बॅटिंग चांगलीच शक्तीशाली बनते. कॉलिंगवूडची बॅट सध्या त्याच्यावर रुसलीय. पण एक सर्वोत्तम फिल्डर आणि उपयुक्त बॉलर म्हणून तो उपयुक्त आहे. तसेच भारतीय पिचवर त्याचा अनुभव टीमच्या मोठ्या कामी येऊ शकतो.अर्थात कॉलिंगवूडचा खराब फॉर्म कायम राहिल्यास ल्यूक राईटला अंतिम 11 मध्ये संधी मिळू शकते.

इंग्लंडने कांगारुंना टेस्ट सीरिजमध्ये लोळवलं ते बॉलिंगच्या जोरावर. जेम्स एण्डरसन हा त्यांचा फास्ट बॉलर सध्या जबरदस्त फॉर्मात आहे. आता त्याला आपलं श्रेष्ठत्व सिद्ध करण्यासाठी भारतीय पिचवर शेवटचा पेपर द्यायचा आहे. एण्डसरनच्या मदतीला स्टुअर्ट ब्रॉड, टीम ब्रेसनन अजमल शहझाद अशी फास्ट बॉलरची फौज इंग्लिश आर्मीमध्ये आहे. तर ग्रॅमी स्वान हा सध्याचा जगातला सर्वोत्तम स्पिनर याच टीममध्ये आहे. 1999 चा वर्ल्ड कप ऑस्ट्रेलियाने शेन वॉर्नच्या स्पिनच्या जोरावर जिंकला होता. आता तशीच ऐतिहासिक कामगिरी स्वान करतो का याकडे जगाचे लक्ष लागलंय. स्वानच्या मदतीला मायकल यार्डी आणि जेम्स ट्रेडवेल हे नवखे स्पिनर इंग्लिश टीममध्ये आहेत. मात्र त्यांचा अंतिम 11 मध्ये समावेश होण्याची शक्यता कमी आहे. त्याचप्रमाणे कॉलिंगवूड आणि पीटरसन यांच्या बॉलिंगचाही ऑप्शन कॅप्टन स्ट्रॉससमोर उपलब्ध आहे.

इंग्लंडला आपल्या ग्रुपमध्ये भारत, दक्षिण आफ्रिका, वेस्ट इंडिज, बांग्लादेश, आयर्लंड आणि हॉलंड या सहा देशांशी खेळावे लागणार आहे. इंग्लंडचा क्वार्टर फायनलमधला प्रवेश नक्की आहे. पण ऑस्ट्रेलिया किंवा श्रीलंका या सारख्या धोकादायक प्रतिस्पर्धी बरोबर क्वार्टर फायनलमध्ये त्यांची लढत होऊ शकते. ही लढत टाळण्यासाठी त्यांना आपल्या गटात अव्वल स्थान पटकवण्याची अवघड कामगिकरी करावी लागेल.

बलाढ्य प्रतिस्पर्धी प्रमाणेच भारताचे हवामान आणि पिच इंग्लिश आर्मीची परीक्षा पाहणारे आहे. असं असलं तरी 1992 नंतर यंदा पहिल्यांदाच इंग्लंड टीममध्ये वर्ल्ड कप जिंकण्याची क्षमता आहे. आपली ही क्षमता सिद्ध करुन गेल्या 36 वर्षापासून अर्धवट राहिलेलं मिशन वर्ल्ड कप पूर्ण करण्याचे आव्हान स्ट्रॉसच्या इंग्लिश आर्मीसमोर आहे.

वर्ल्डकपचे दावेदार ( भाग 1 )

2011-01-18T16:22:00.000-08:00

येत्या 19 फ्रेबुवारीपासून क्रिकेट वर्ल्ड कप स्पर्धा सुरु होतीय. क्रिकेट हा माझा अत्यंत आवडता खेळ आहे. त्यातली सर्वोच्च स्पर्धा म्हणजे क्रिकेट वर्ल्ड कप. ही स्पर्धा माझ्यासाठी अत्यंत जिव्हाळ्याची आहे. दर चार वर्षांनी होणा-या या क्रिकेटच्या सर्वोच्च स्पर्धेची मी नेहमीच आतुरतेनं वाट पाहत असतो.

     हा वर्ल्ड कप कोण जिंकणार याबाबत सध्या वेगवेगळे अंदाज लावले जात आहेत. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधली स्पर्धा पाहता हा अंदाज लावणं खरंच अवघड आहे. त्यामुळे मी चार भागात वर्ल्ड कपच्या दावेदारांविषयी लिहणार आहे. हे चार भाग पुढीलप्रमाणे असतील

                         भाग 1 - पाकिस्तान आणि श्रीलंका

                         भाग 2 - दक्षिण आफ्रिका आणि इंग्लंड

                                         भाग 3 - ऑस्ट्रेलिया

                                        भाग 4 - भारत

             पाकिस्तान

क्रिकेट हा अनिश्चिततेचा खेळ मानला जातो. तर पाकिस्तान हा क्रिकेटमधला सर्वात अनिश्चित टीम आहे. चढ-उतार हे खेळाचे भाग मानले जातात. पाकिस्तान टीमच्या खेळात ते नेहमीच येत असतात. ही टीम दुबळ्या टीमकडून पराभूत होऊ शकते. तर अगदी बलाढ्य टीमला एकतर्फी पराभूत करु शकते. पाकिस्तानची टीम मैदानाबाहेरच्या प्रकरणामुळे नेहमीच वादग्रस्त ठरलीय. अनेक गुणवत्तापूर्ण प्लेयर्सचा या टीममध्ये समावेश आहे. त्यातंच हा वर्ल्ड कप भारतीय उपखंडामध्ये होत आहे.त्यामुळे पाकिस्तानला हलके लेखून चालणार नाही.

पाकिस्तान टीममध्ये सध्या चालत असलेल्या वेगवेगळ्या वादविवादांमुळे हा ब्लॉग लिहत असेपर्यंत त्यांनी कॅप्टनचे नाव जाहीर केलेले नाही. मात्र शाहिद आफ्रिदी आणि मिसबाह- उल- हकमध्ये कॅप्टन पदासाठी मुख्य चुरस आहे. जागतिक क्रिकेटधल्या पहिल्या 5 विस्फोटक बॅट्समनमध्ये त्याचं नाव घेतलं जातं. तसेच तो एक अत्यंत धूर्त असा लेगस्पिनर आहे. त्यांची ऑलराऊंड कामगिरी पाकिस्तानसाठी महत्वाची ठरेल. मोहम्मद हाफिज आणि अहमद शेहजाद हे पाकिस्तानच्या डावाची सुरुवात करतील. युनूस खान, मिसाबह-उल-हक, शाहिद आफ्रिदी अशी अनुभवी मिडल ऑर्डर पाकिस्तानकडे आहे. उमर आणि कमरान हे अकमल बंधूही पाकिस्तानसाठी उपयुक्त ठरु शकतात.

इम्रान खान, वासिम अक्रम , वकार युनूसचा पाकिस्तान हा देश गुणवत्तापूर्ण फास्ट बॉलर्सची खाण आहे. मोहम्मद असिफ आणि मोहम्मद आमिर हे त्यांचे दोन अस्सल फास्ट बॉलर स्पॉट फिक्सिंगमध्ये अडकल्यामुळे वर्ल्ड कपमध्ये नसतील. मात्र तरीही शोएब अख्तर, उमर गुल,सोहल तन्वीर आणि वहाब रियास हे चार अस्सल फास्ट बॉलर त्यांच्या टीममध्ये आहेत. ह्या चारही बॉलर्सच्या गुणवत्तेबाबत काहीच शंका नाही. ह्या चारही बॉलर्समध्ये एकहाती मॅचचं चित्र बदलण्याची क्षमता आहे. तर अब्दुल रज्जाक हा ऑलराऊंडर तर सईद अजमल आणि अब्दूर रेहमान हे स्पिनरही टीममध्ये असल्यानं पाकिस्तानची बॉलिंग चांगलीच धोकादायक ठरु शकते.

पाकिस्तानला साखळी मॅचेसमध्ये ऑस्ट्रेलिया, न्यूझीलंड, श्रीलंका, केनिया, झिम्बाब्वे, कॅनडा आणि झिम्बाब्वे या टीमसोबत मॅचेस खेळाव्या लागणार आहेत. पाकिस्तानसाठी क्वार्टर फायनलचा प्रवेश हा निश्चित मानला जातोय. पाकिस्तानला पराभूत करण्याची क्षमता प्रतिस्पर्धी टीमपेक्षा त्याच टीममध्ये जास्त आहे. आपआपसातले मतभेद, बेशिस्त आणि फिक्सिंग यामुळे पाकिस्तानचे क्रिकेट अक्षरश: पोखरुन गेलंय़. देशातल्या परिस्थितीचाही या टीमला मोठा फटका बसलाय. पाकिस्तानमधलं क्रिकेट सध्या पूर्णपणे थांबलंय. या अशांत परिस्थितीमुळे देशातलं क्रिकेटपूर्णपणे थांबलंय. या टीमनी पूर्ण क्षमतेनं आणि सर्व मतभेद विसरुन खेळ केला तर ते वर्ल्ड कप नक्की पटकावू शकतात. मात्र गेल्या चार वर्षात क्रिकेटला बदनाम करणा-या वेगवेगळ्या गोष्टींमध्ये पाकिस्तानची टीम गुंतलेली आढळली आहे. त्यामुळे या टीममध्ये हे आणखी कोणती काळी कामगिरी करते याकडेही क्रिकेट जगाचे लक्ष असेल.

श्रीलंका

    भारतीय उपखंडात यापूर्वी झालेला वर्ल्ड कप श्रीलंकेनं जिंकला होता. त्या वर्ल्ड कपच्या आठवणी या स्पर्धेत श्रीलंकेला प्रेरणा देतील. 96 च्या विश्वविजेत्या टीममधला मुरलीधरन हा एकमेव क्रिकेटपटू या टीममध्ये आहे. मुरलीचा हा शेवटचा वर्ल्ड कप आहे. या वर्ल्ड कप नंतर तो वन-डे क्रिकेटला रामराम करण्याची शक्यता आहे. श्रीलंकेच्या या सर्वात महान प्लेयरला विजयी निरोप देण्यासाठी लंका टीम प्रयत्न करेल.

   कुमार संगकारा, तिलकरत्ने दिलशान आणि महेला जयवर्धने हे बॅट्समन आणि लसिथ मलिंगा आणि मुरलीधरन हे बॉलर ही श्रीलंकेची मुख्य शक्ती आहे. असं असलं तरी श्रीलंकेला ही स्पर्धा घरच्या मैदानावर खेळायची असल्यानं या टीममधला प्रत्येक प्लेअर महत्वाचा ठरु शकतो. दिलशान आणि उपल थरंगा टीमची सुरुवात करतील. महेला जयवर्धने हा आणखी एक ऑप्शन ओपनिंकसाठी लंककेकडे उपलब्ध आहे. कॅप्टन संगकारासह समरवीरा, जयवर्धने यांच्यावर मीडल ऑर्डरची जबाबदारी असेल. एंजलो मॅथ्यूज हा गुणी ऑलराऊंडर लंकेकडे आहे. शेवटच्या ओव्हर्समध्ये हाणामारी करण्याचे काम तो चांगल्याप्रकारे करु शकतो.

   श्रीलंकेतल्या टर्निंग पिचवर मुरलीधरनला हलकं लेखण्याची चूक कोणतीच टीम करु शकणार नाही. लंकेचा हा अस्सल वाघ आपल्या घरच्या मैदानावर सावज टिपण्यासाठी सज्ज आहे. शिवाय त्याच्या मदतीला कॅरम बॉल फेम अंजथा मेंडिस आणि लेग स्पिनर रंगना हेराथही लंकेच्या टीममध्ये आहेत. फास्ट बॉलिंगची धुरा लसिथ मलिंगावरचं असेल. त्याची गोंधळात टाकणारी बॉलिंग एक्शन, निर्णायक क्षणी यॉर्कर टाकण्याची क्षमता त्याला यशस्वी बनवत आल्या आहेत. तसेच रन्स रोखून धरण्याची त्याची क्षमताही वाखणण्याजोगी आहे. मात्र मलिंगाला समर्थ साथीदार लंकेकडे नाही. कुलसेकरा आणि दिलहारा फर्नांडो ह्या फास्ट बॉलरमध्ये सातत्य नाही. अशावेळी अनुभवी चामिंडा वासची कमी टीमला जाणवू शकते. अनुभवी सनथ जयसुर्या आणि युवा स्पिनर सुरज रणदीवला टीममधून वगळण्याचा निर्णय किती योग्य आहे हे लवकरचं स्पष्ट होईल.

       श्रीलंकेला साखळी मॅचेसमध्ये  ऑस्ट्रेलिया, न्यूझीलंड, पाकिस्तान, केनिया, झिम्बाब्वे, कॅनडा आणि झिम्बाब्वे या टीमसोबत मॅचेस खेळाव्या लागणार आहेत. श्रीलंकेसाठी क्वार्टर फायनलचा प्रवेश हा निश्चित मानला जातोय.  1996 साली अर्जुन रणतुंगाच्या नेतृत्वाखाली श्रीलंकेनं वर्ल्ड कप जिंकला. त्यानंतर क्रिकेटमधल्या मोठ्या स्पर्धत त्यांची कामगिरी नेहमी समाधानकार झालीय. 2007 मध्ये झालेल्या वर्ल्ड कपमध्ये श्रीलंका टीम उपविजेता होती. आता घरच्या मैदानावर वर्ल्ड कप जिंकण्याची क्षमता या टीममध्ये नक्कीच आहे.